Regenwater vs. kraanwater hardheid

Water is niet overal hetzelfde

Je draait de kraan open en er komt water uit. Simpel toch? Maar dat water heeft een heel andere samenstelling afhankelijk van waar het vandaan komt. En die samenstelling, met name de hoeveelheid opgeloste calcium- en magnesiumzouten, bepaalt hoe hard of zacht je water is. Dat heeft meer gevolgen voor je dagelijks leven dan je misschien denkt.

In Nederland wonen mensen met water van 2 dH (Duits hardheidsgraden) maar ook met water van meer dan 15 dH. Dat zijn compleet verschillende situaties als het gaat om kalkvorming, levensduur van apparaten en wasmiddelgebruik. En regenwater? Dat is met 0 dH het zachtste water dat er bestaat.

Waarom is regenwater altijd zacht?

Regenwater ontstaat door verdamping van oppervlaktewater. Wanneer water verdampt, blijven de opgeloste zouten achter. Wat opstijgt als waterdamp is vrijwel puur H2O. Als dat neerslaat als regen, bevat het nauwelijks calcium of magnesium.

Regenwater bevat wel stikstofverbindingen (opgenomen uit de lucht) en kan sporen van stof, pollen en luchtvervuiling bevatten. Maar in termen van waterhardheid is regenwater nagenoeg perfect: 0 tot maximaal 0,5 dH. Dat maakt het theoretisch ideaal voor toepassingen waarbij kalk nadelig is, zoals in een stoomstrijkijzer of een koffiezetapparaat.

Hoe krijgt kraanwater dan toch kalk?

De meeste drinkwaterbedrijven in Nederland winnen hun water uit de bodem, rivieren of duinen. Wanneer regenwater in de grond zijpelt, stroomt het door kalksteenlagen en leemlagen. Daarin lost het calciumcarbonaat (CaCO3) en magnesiumcarbonaat (MgCO3) op. Hoe langer het water in contact is met deze mineralenrijke lagen, hoe harder het wordt.

Ongeveer 64 procent van het Nederlandse drinkwater is van oorsprong grondwater. Dat verklaart waarom de hardheid per regio zo sterk verschilt: de bodemsamenstelling bepaalt hoeveel mineralen er worden opgenomen.

Waterhardheid per regio in Nederland

De regionale verschillen zijn aanzienlijk. Hier zijn de gemiddelde hardheden per regio:

Wil je precies weten hoe hard het water is in jouw gemeente? Bekijk dan de waterhardheidskaart per gemeente voor actuele gegevens van jouw watermaatschappij.

Wat betekenen die getallen in de praktijk?

De eenheid dH staat voor Duitse hardheidsgraad. Andere gangbare eenheden zijn mmol/L en Franse graden (fH). De omrekening is eenvoudig: 1 mmol/L is gelijk aan 5,6 dH. In het Drinkwaterbesluit is bepaald dat waterbedrijven drinkwater niet verder mogen ontharden dan 1 mmol/L (ofwel 5,6 dH).

Wat harde en zachte classificaties betekenen:

• Zacht water (0 tot 7 dH): weinig kalkvorming, minder wasmiddel nodig, geen problemen voor de meeste apparaten
• Matig hard water (7 tot 14 dH): zichtbare kalk op kranen en in waterkokers, matige extra dosering wasmiddel, kalkvorming in cv-ketels na langere tijd
• Hard water (14 dH en meer): snelle kalkafzetting op alle oppervlakken die in contact komen met water, aanzienlijk hogere energierekening door isolerende werking van kalklagen, kortere levensduur van elektrische apparaten

Regenwater opvangen voor huishoudelijk gebruik

Sommige mensen vragen zich af of ze regenwater kunnen opvangen voor gebruik in wasmachines of wc-spoeling. In de praktijk is dit mogelijk, maar er zijn beperkingen:

• Regenwater is niet geschikt als drinkwater zonder zuivering, omdat het sporen van luchtverontreiniging en bacteriën kan bevatten
• Voor wc-spoeling en bewatering van de tuin is regenwater prima
• Voor de wasmachine geldt dat de installatie van een regenwaterput inclusief pomp en apart leidingnet al snel duizenden euro's kost
• In stedelijk gebied bevat regenwater meer vervuiling dan op het platteland

Voor de meeste huishoudens is het goedkoper en eenvoudiger om kraanwater te ontharden dan een regenwatercollectiesysteem te installeren. Als je toch last hebt van de hardheid van je kraanwater, is een waterontharder een logische volgende stap. Of bekijk eerst of je er überhaupt een nodig hebt op onze pagina waterontharder nodig?

Invloed van hardheid op dagelijkse toepassingen

Koken en drinken

Hard water smaakt anders dan zacht water. Veel mensen vinden zacht water fijner om te drinken, al is dit een kwestie van smaak. In theewater bijvoorbeeld veroorzaakt hard water een vlies op het oppervlak: dat zijn kalkdeeltjes die neerslaan doordat het water heet wordt. Voor koffiezetapparaten is hard water een aanslag op de levensduur: kalk slokt de verwarmingselementen dicht.

Huidverzorging

Hard water lost minder goed zeep op. Daardoor heb je meer shampoo en douchegel nodig om goed te schuimen. Sommige mensen ervaren drogere huid of meer last van eczeem in regio's met hard water, al is het directe verband wetenschappelijk niet eenduidig aangetoond.

Apparaten

Waterkokers, wasmachines, vaatwassers en cv-ketels zijn allemaal gevoelig voor kalkafzetting. Een kalklaag van slechts 1 millimeter op een verwarmingselement verhoogt het energieverbruik al met 10 procent of meer. Lees meer over de gevolgen van hard water voor je huishouden.

Regenwater als maatstaf begrijpen

Regenwater met zijn hardheid van 0 dH geldt als de perfecte referentie omdat er bij 0 dH simpelweg geen calciumcarbonaat aanwezig is om neer te slaan. Elk getal daarboven vertegenwoordigt een hoeveelheid opgelost kalk die vroeg of laat ergens neerslaat.

Dat is waarom waterhardheid zo'n praktisch gegeven is: het voorspelt hoeveel onderhoud je kunt verwachten. Een huis in Limburg met water van 14 dH vraagt om een actieve aanpak, terwijl een huis in Den Haag met water van 3 dH vrijwel nooit kalkproblemen zal zien.

Waarom ontharden waterbedrijven het water al deels?

Drinkwaterbedrijven ontharden het water al tot op zekere hoogte, maar zijn wettelijk niet verplicht verder te gaan dan 1 mmol/L (5,6 dH). Ontharden kost energie en geld, en té zacht water (onder 1 dH) kan leidingen aantasten omdat het mineraalarm water agressiever is voor metalen buizen. Er is dus een bewuste balans.

Gemeenten als Amsterdam en Rotterdam beschikken over grote centrale ontharderingsinstallaties. Andere gemeenten, met name in het oosten en zuiden, doen dit minder uitgebreid, wat resulteert in harder leidingwater voor de inwoners.

Gezondheidsaspecten: is hard of zacht water beter?

Een vraag die veel mensen stellen: is hard water ongezonder dan zacht water? Het antwoord is genuanceerd.

Calcium en magnesium in hard water zijn mineralen die je lichaam nodig heeft. Ze komen echter ook via voeding binnen, dus de bijdrage van drinkwater is beperkt maar niet nul. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat er geen bewijs is voor negatieve gezondheidseffecten van hard drinkwater. Integendeel: sommige studies suggereren een licht positief verband tussen de hardheid van drinkwater en hart- en vaatziekten, al is dit verband niet causaal aangetoond.

Zacht water bevat meer natriumionen (als gevolg van het onthardingsproces). Mensen die een natriumarm dieet moeten volgen, moeten daar rekening mee houden. Voor de meeste mensen speelt dit geen rol.

Kortom: gezondheidsoverwegingen zijn voor de meeste mensen geen reden om het water te ontharden. De praktische redenen (minder kalk, langere levensduur van apparaten, minder schoonmaakmiddelen) zijn veelal doorslaggevender.

Hardheid meten: welke eenheden worden gebruikt?

Waterhardheid wordt in Nederland uitgedrukt in meerdere eenheden. Dat kan verwarrend zijn als je verschillende bronnen raadpleegt:

• dH (Duitse hardheidsgraad): de meest gebruikte eenheid in Nederland. 1 dH staat voor 10 mg calciumoxide per liter water
• mmol/L: wetenschappelijke standaard, wordt ook gebruikt in het Drinkwaterbesluit. 1 mmol/L is gelijk aan 5,6 dH
• fH of Franse graden: 1 fH is gelijk aan 0,56 dH. Je ziet deze eenheid soms op Belgische of Franse verpakkingen
• ppm (parts per million): ook wel mg/L. 1 dH is gelijk aan circa 17,8 ppm

Voor de meeste huishoudens is het eenvoudigst om de dH-waarde van jouw watermaatschappij op te zoeken en die te vergelijken met de klassenindeling: zacht (0 tot 7), matig (7 tot 14), hard (14 en meer). Op de waterhardheidskaart per gemeente zie je meteen in welke categorie jouw woonplaats valt.

Wat kun je zelf doen als je last hebt van hard water?

Als je in een harde waterregio woont en merkbare problemen ervaart, zijn er meerdere opties van eenvoudig naar structureel:

• Ontkalken van kleine apparaten met citroenzuur (koffiezetapparaat, waterkoker)
• Een filtreerkan met onthardingsfunctie gebruiken voor drinkwater
• Regelmatig afwassen van kranen om kalkvorming bij te houden
• Een punt-van-gebruik waterontharder installeren (bijv. onder de gootsteen)
• Een centrale waterontharder voor de gehele woning installeren

Voor de last twee opties verwijzen we je naar onze pagina over waterontharder kopen. Wil je eerst weten of het echt nodig is? Check dan of je een waterontharder nodig hebt. En voor specifieke apparaten, lees meer over het ontkalken van je koffiezetapparaat.

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen