Waterontharder-zout: welk zout en hoeveel?

Waarom heeft een waterontharder zout nodig?

Een waterontharder werkt via een proces dat ionenwisseling heet. In de ontharder zit een tank gevuld met kleine harskorrels. Die harskorrels zijn geladen met natriumionen (van het zout). Wanneer hard water door de harskorrels stroomt, wisselen de harskorrels hun natriumionen uit tegen de calcium- en magnesiumionen uit het water. Het water dat er doorheen gaat, is daarna onthard: het mist de mineralen die kalkaanslag veroorzaken.

Na verloop van tijd zijn de harskorrels verzadigd met calcium en magnesium. Ze kunnen geen nieuw hard water meer ontharden. Dan is regeneratie nodig: de ontharder spoelt de hars door met een geconcentreerde zoutoplossing, ook wel pekel genoemd. Die pekeloplossing stoot de calcium- en magnesiumionen van de hars af en laadt de hars opnieuw op met natriumionen. Het zout dat je in de zoutbak bovenop de ontharder doet, dient dus niet om het water direct te zouten, maar om de hars te kunnen regenereren.

Zonder regelmatige aanvulling van zout stopt de ontharder effectief met werken. Je merkt dat aan terugkerende kalkaanslag op kranen en in apparaten. Wil je eerst beter begrijpen of een waterontharder voor jouw situatie de moeite waard is, lees dan de pagina over waterontharder nodig. Je kunt ook de gevolgen van hard water nalezen om te beoordelen hoe urgent jouw situatie is.

Welke soorten zout zijn er?

Onthardingszout is in de kern hetzelfde als gewoon keukenzout: natriumchloride (NaCl). Het verschil zit in de reinheid, de korrelvorm en de toepassing. Voor een waterontharder heb je speciaal regenereerzout nodig met een hoge zuiverheidsgraad. Gewoon tafelzout of strooizout is niet geschikt, omdat dat onzuiverheden en toevoegingen bevat die de harskorrels kunnen beschadigen.

Zouttabletten

Zouttabletten zijn samengeperste blokjes zout die onder hoge druk zijn gevormd. Dat persproces geeft ze een compacte, homogene structuur. Die structuur heeft als voordeel dat de tabletten langzaam en gelijkmatig oplossen in het pekelwater. Daardoor krijgt de hars een stabiele zoutconcentratie tijdens de regeneratie, wat de efficiëntie ten goede komt. Tabletten vormen ook minder snel een zoutsteen, een harde koek die soms in de zoutbak ontstaat en de doorstroom belemmert.

Zouttabletten zijn het meest verkochte en meest aanbevolen type voor huishoudelijke waterontharders. De meeste fabrikanten, waaronder Kinetico, Culligan en BWT, adviseren tabletten boven korrels voor hun toestellen.

Zoutkorrels en kristalzout

Zoutkorrels en kristalzout zijn onbewerkte of licht bewerkte zoutkristallen. Ze zijn vaak iets goedkoper per kilo dan tabletten en lossen sneller op in water, waardoor de pekeloplossing snel op concentratie is. Dat klinkt als een voordeel, maar het snellere oplossen betekent ook dat er meer kans is op een ongelijkmatige concentratie tijdens regeneratie. Sommige oudere onthardermodellen zijn speciaal ontworpen voor kristalzout. Check altijd de handleiding van je ontharder.

Blokzout

Blokzout is een grote persblok zout van doorgaans 2 tot 4 kilo per stuk. Het wordt vooral gebruikt in grotere ontharders voor bedrijven of grote huishoudens. Voor standaard huishoudelijke ontharders past blokzout doorgaans niet in de zoutbak en is het geen geschikte keuze.

Reinheid van het zout: let op het NaCl-percentage

Goede kwaliteit regenereerzout heeft een zuiverheidsgraad van minimaal 99,5 procent NaCl. Dat staat vaak op de verpakking vermeld. Lagere zuiverheid betekent dat er meer onzuiverheden in zitten, zoals kalk, ijzer of andere mineralen. Die onzuiverheden kunnen neerslaan in de hars en de werking van de ontharder verslechteren.

Kijk bij de aankoop ook of het zout vrij is van anti-klontermiddelen en andere additieven. Die toevoegingen zijn nuttig in tafelzout om strooien gemakkelijker te maken, maar in een waterontharder hebben ze niets te zoeken.

Hoeveel zout verbruikt een waterontharder?

Het zoutverbruik hangt af van drie factoren: de waterhardheid in jouw regio, het waterverbruik van je huishouden en de instelling van je ontharder. Een handig uitgangspunt is de volgende vuistregel:

• Gemiddeld verbruikt een persoon in Nederland circa 125 liter kraanwater per dag.
• Een eenpersoonshuishouden gebruikt daarmee per jaar ruwweg 125 liter x 365 dagen = circa 45.000 liter.
• Per persoon per jaar reken je op ongeveer 30 kilo zout als je in een gemiddeld hard watergebied woont.

Voor een gezin van vier personen komt het zoutverbruik daarmee op ongeveer 120 kilo per jaar. Andere bronnen spreken van 95 kilo per jaar voor een vierpersoonshuishouden; de werkelijke hoeveelheid hangt sterk af van de hardheid van jouw lokale water. Woon je in een regio met zeer hard water (boven 25 °dH), dan is het verbruik hoger. In een zacht watergebied is een waterontharder doorgaans überhaupt niet nodig. Controleer je regio op de plaatsen-pagina of bekijk waar het hardste water in Nederland voorkomt.

Berekeningsformule

Wil je het zoutverbruik nauwkeuriger berekenen, gebruik dan de volgende benadering:

Neem het dagelijkse waterverbruik van je huishouden (in liters), vermenigvuldig dat met de waterhardheid in °dH en deel daarna door een regeneratiefactor die afhangt van je ontharder. De meeste ontharders zijn ingesteld op circa 120 gram zout per liter hars per regeneratiecyclus. Een ontharder met 10 liter hars gebruikt daarmee 1,2 kilo zout per regeneratie. Bij een regeneratiecyclus elke 6 dagen is dat ruwweg 73 kilo zout per jaar voor die hoeveelheid hars, exclusief de invloed van waterhardheid. Laat je ontharder bij twijfel doorrekenen door de installateur of raadpleeg de handleiding.

Wat kost onthardingszout?

De prijs van onthardingszout varieert per merk, kwaliteit en verpakkingsgrootte. Globaal gelden de volgende richtprijzen:

Verpakking	Type	Prijs globaal	Prijs per kilo
10 kg zak	Tabletten	€ 6 tot € 9	€ 0,60 tot € 0,90
25 kg zak	Tabletten	€ 10 tot € 15	€ 0,40 tot € 0,60
25 kg zak	Kristalkorrels	€ 8 tot € 12	€ 0,32 tot € 0,48
25 kg zak	Premium tabletten	€ 15 tot € 20	€ 0,60 tot € 0,80

Voor een gezin van vier personen met een verbruik van circa 120 kilo zout per jaar kost dat bij een gemiddelde prijs van 0,45 euro per kilo ongeveer 54 euro per jaar. In de praktijk lopen de schattingen uiteen van 35 tot 120 euro per jaar, afhankelijk van de waterhardheid en het merk zout dat je kiest. Grotere zakken zijn goedkoper per kilo, dus koop je meerdere zakken tegelijk, dan bespaar je op de jaarkosten.

Waar koop je onthardingszout?

Onthardingszout is verkrijgbaar bij:

• Bouwmarkten (Gamma, Praxis, Hornbach): ruim assortiment, vaak ook grote zakken van 25 kilo.
• Supermarkten: kleinere verpakkingen, handig als je snel wat nodig hebt, maar duurder per kilo.
• Online: webshops zoals Bol.com en gespecialiseerde waterontharderwinkels leveren direct aan huis, inclusief palletleveringen voor een jaarvoorraad.
• Groothandels: goedkoopst per kilo, maar je koopt dan minimaal een pallet van 40 zakken.

Veel ontharderaanbieders bieden ook een automatisch leveringsabonnement aan. Je betaalt een vast bedrag per maand en krijgt automatisch zout geleverd zodra de voorraad bijna op is. Dat is handig als je het niet wil bijhouden, maar controleer altijd of de prijs per kilo concurrerend is met losse aankopen. Wil je weten welke ontharder het efficiëntst met zout omgaat, kijk dan op waterontharder vergelijken.

Hoe vul je de zoutbak bij?

De zoutbak van een waterontharder zit bovenop of naast de harscilinder. Controleer het peil om de vier tot acht weken. De meeste ontharders geven een signaal (via een lampje of geluidssignaal) wanneer het zoutniveau te laag is. Vul de bak nooit boven het maximumpeil, want dan kan de zoutbak te zwaar worden en kan zout in de harscilinder terechtkomen.

Controleer bij het bijvullen ook of er geen zoutsteen in de bak zit. Zoutsteen is een harde koek die zich vormt wanneer zout lang nat staat en samenklontert. Een zoutsteen blokkeert de doorstroom van water naar de hars en vermindert de regeneratiekwaliteit. Breek een eventuele zoutsteen voorzichtig los met een stok of gebruik een ontharder met een zoutbak met grotere opening, die minder last heeft van dit probleem. Tabletten met een lage oplosbaarheid zijn minder gevoelig voor zoutsteen dan korrels.

Instelling en efficiëntie van zoutverbruik

Een moderne waterontharder heeft een vraaggestuurde regeneratie: de ontharder meet hoeveel water er is gebruikt en regenereert pas wanneer dat nodig is. Dat is zuiniger dan een tijdgestuurde ontharder die op vaste tijden regenereert, ongeacht het waterverbruik. Als je een oudere ontharder hebt met tijdgestuurde regeneratie, vraag dan aan de installateur of aanpassing mogelijk is. Dat kan het zoutverbruik met 20 tot 40 procent verlagen.

Ook de gewenste resthardheid speelt een rol. De meeste ontharders worden ingesteld op een resthardheid van 7 tot 10 °dH. Bij die instelling onthard je niet helemaal tot nul, wat zuiniger is met zout en ook een klein beetje calcium achterlaat in het water. Volledig ontharden tot 0 °dH verbruikt meer zout en is voor de meeste huishoudens niet nodig.

Wil je een waterontharder aanschaffen en weten welke het efficiëntst is, kijk dan op de pagina waterontharder kopen. Meer weten over de cv-ketel ontkalken als tijdelijke maatregel? Dat lees je in het aparte artikel over ontkalken.

Milieu en zout: wat gaat er in het riool?

Een punt dat steeds vaker ter sprake komt: het zout dat een waterontharder gebruikt, komt uiteindelijk via het afvalwater in het riool terecht. Dat zijn de calcium- en magnesiumionen die uit de hars zijn gespoeld, maar ook het overtollige natriumchloride uit de pekeloplossing. Waterzuiveringsbedrijven zijn niet altijd ingericht op het verwijderen van zout uit afvalwater. In regio's waar veel ontharders worden gebruikt, kan de zoutconcentratie in het rioolwater merkbaar stijgen.

Om die reden zijn de aanbevolen instellingen voor resthardheid bewust niet op nul gezet. Door de resthardheid op 7 tot 10 °dH in te stellen, onttrek je minder calcium en gebruikt de ontharder minder zout per regeneratiecyclus. Dat scheelt niet alleen in kosten, maar vermindert ook de zoutuitstoot naar het riool. Waterleidingbedrijven en gemeenten in hard watergebieden adviseren steeds vaker om ontharders zorgvuldig in te stellen in plaats van maximaal te ontharden.

Vraaggestuurde ontharders zijn ook op dit punt milieuvriendelijker dan tijdgestuurde modellen: ze regenereren alleen wanneer nodig en gebruiken daardoor gemiddeld minder zout per jaar. Als duurzaamheid voor jou een rol speelt bij de aanschaf, is dat een goede reden om voor een modern vraaggestuurd systeem te kiezen bij de vergelijking op waterontharder vergelijken.

Veelgestelde vragen