Hoe meet je zelf je waterhardheid?

Je merkt witte vlekken op de kraan, een dun kalklaagje in de waterkoker of je zeep schuimt nauwelijks. Allemaal signalen dat je kraanwater mogelijk hard is. Maar hoe hard precies? Dat kun je zelf meten, zonder naar een laboratorium te hoeven. Er zijn drie gangbare methodes: de teststrip, de druppeltest en de TDS-meter. Elk heeft zijn eigen voor- en nadelen.

Waarom zou je de waterhardheid meten?

De hardheid van je water bepaalt hoeveel kalk erin opgelost zit, uitgedrukt in calcium- en magnesiumzouten. Hoe meer van die mineralen, hoe harder het water. Een hoge hardheid heeft gevolgen voor je huishouden: kalk op kranen en tegels, een verminderde levensduur van huishoudelijke apparaten, meer zeepverbruik en hogere energiekosten doordat cv-ketels en boilers harder moeten werken. Weet je de exacte hardheidswaarde, dan kun je beter beslissen of een waterontharder of een ander systeem zinvol is voor jouw situatie.

Bovendien verschilt de waterhardheid sterk per regio. Wie in het oosten van het land woont, heeft vaak harder water dan iemand op de Hollandse kust. Check ook de pagina over waterhardheid per gemeente voor de gemiddelde waarde in jouw omgeving.

Wat zijn dH-waarden en hoe werkt de schaal?

In Nederland gebruiken we de Duitse hardheidseenheid graden dH (ook geschreven als graden DH of dH). De schaal loopt van 0 naar boven en wordt als volgt ingedeeld:

De ideale hardheid voor drinkwater in huishoudens ligt tussen de 4 en 8 dH. Bij die waarden is de kalkaanslag minimaal en smaak het water fris. Veel wateronderzoekers en installateurs beschouwen water boven de 12 dH als problematisch voor huishoudelijke installaties.

Methode 1: de teststrip

Teststrips zijn de eenvoudigste en goedkoopste manier om een eerste indruk te krijgen. Je koopt ze bij de bouwmarkt, de dierenwinkel of online voor ruwweg 50 cent tot 1 euro per stuk. De strips bevatten chemische indicatoren die verkleuren afhankelijk van het aantal hardheidsionen in het water.

Hoe gebruik je een teststrip?

1. Houd de strip twee tot drie seconden onder een straal koud kraanwater.
2. Haal de strip eruit en schud hem eenmaal af, maar wrijf niet.
3. Wacht de wachttijd af die op de verpakking staat, meestal 30 tot 60 seconden.
4. Vergelijk de kleur van de strip met het kleurenschema op de verpakking.

Elk verkleurd vakje op de strip staat voor een bepaald aantal dH. Tel de verkleurde vakjes op om de totale hardheid te bepalen. De strip geeft een schatting in stappen: vaak 0, 4, 8, 12 en 16 dH. Voor een globale indicatie is dat voldoende, maar voor precieze metingen schiet de teststrip tekort.

Beperkingen van de teststrip

Teststrips geven een ruwe indicatie en zijn gevoelig voor de manier waarop je ze gebruikt: te lang wachten, te weinig wachten of de strip aanraken kan de kleur beinvloeden. Bovendien meten de meeste strips de totale hardheid, niet apart de calcium- en magnesiumconcentratie. Voor een beslissing over aanschaf van een waterontharder is een nauwkeurigere test verstandig.

Methode 2: de druppeltest

De druppeltest, ook wel titratiemethode of titreertest genoemd, is nauwkeuriger dan de teststrip en toch betaalbaar. Een testset kost tussen de 5 en 15 euro en is tientallen keren herbruikbaar. Je vindt ze bij waterontharder-leveranciers en bouwmarkten.

Hoe werkt de druppeltest?

1. Vul een kleine maatbeker (meegeleverd in de set) met precies 5 of 10 milliliter kraanwater.
2. Voeg een of twee druppels van de kleurindicator toe. Het water kleurt doorgaans rood of oranje.
3. Voeg nu druppel voor druppel het reagensmiddel (de titreeroplossing) toe.
4. Schud na elke druppel goed en let op de kleurverandering.
5. Zodra het water van kleur verandert, bijvoorbeeld van rood naar blauw of van rood naar groen, stop je met druppelen.
6. Het aantal verbruikte druppels is gelijk aan de hardheid in dH.

Deze methode geeft een nauwkeurigheid van 1 dH, wat voor huishoudelijk gebruik meer dan voldoende is. Wil je weten of de gevolgen van hard water voor jou spelen, dan is de druppeltest een goede eerste stap voor een betrouwbare meting.

Methode 3: de TDS-meter

Een TDS-meter (Total Dissolved Solids) meet niet rechtstreeks de waterhardheid, maar het totale gehalte aan opgeloste deeltjes in het water, uitgedrukt in milligram per liter (mg/l) of parts per million (ppm). Hoe hoger de TDS-waarde, hoe meer opgeloste stoffen in het water zitten, en hoe waarschijnlijker het is dat het water hard is.

TDS en waterhardheid: de relatie

Een TDS-meter meet alles wat opgelost is: calcium, magnesium, natrium, chloride en nog veel meer. Waterhardheid is echter puur de concentratie van calcium en magnesium. Dat betekent dat een hoge TDS-waarde een indicatie geeft van hard water, maar geen zekerheid. Water met veel natriumchloride (zout) heeft ook een hoge TDS-waarde, maar is niet hard in de klassieke zin.

Als ruwe vuistregel geldt: een TDS-waarde onder 150 ppm suggereert zacht water, tussen 150 en 300 ppm middelhard water, en boven 300 ppm hard water. Een TDS-meter gebruik je het best in combinatie met een druppeltest voor een volledig beeld.

Voordelen van een TDS-meter

• Direct uitleesbaar, geen kleurschema nodig
• Goedkoop: al verkrijgbaar voor 10 tot 20 euro
• Handig om het effect van een waterfilter of waterontharder te meten: meet je voor en na de installatie, dan zie je direct of het apparaat werkt
• Je kunt de meting herhalen wanneer je wilt

Welke methode kies je?

De keuze hangt af van hoeveel nauwkeurigheid je nodig hebt en wat je met de uitkomst wil doen:

• Teststrip: snel en goedkoop, ideaal als je alleen een globale indruk wil hebben van de hardheid in jouw regio.
• Druppeltest: nauwkeurig tot op 1 dH, het beste hulpmiddel als je wil bepalen of een waterontharder zinvol is of al voor handen bent.
• TDS-meter: handig voor monitoring en vergelijking, maar gebruik hem niet als enige maatstaf voor de hardheid.

Wil je helemaal zeker zijn? Vraag dan een gratis wateranalyse aan bij je waterbedrijf. Alle waterbedrijven in Nederland publiceren jaarlijks de exacte hardheidswaarden per leveringsgebied en verstrekken op aanvraag een gedetailleerd rapport.

Hoe interpreteer je de uitkomst?

Heb je een meetwaarde in handen, dan wil je weten wat je ermee doet. Hier zijn de praktische conclusies op basis van veelgebruikte grenzen:

• Onder 8 dH: je water is zacht tot middelhard. Kalkaanslag speelt nauwelijks een rol, een waterontharder is voor de meeste huishoudens niet nodig.
• 8 tot 12 dH: je water is middelhard tot hard. Je merkt kalk op kranen en in apparaten, maar het is niet urgent. Een waterontharder of een kalkfilter kan comfortverhogend werken.
• Boven 12 dH: je water is hard tot zeer hard. Je merkt flinke kalkaanslag op kranen, in de waterkoker en op tegels. Apparaten slijten sneller en je cv-installatie verliest efficiëntie. Hier is het de moeite waard om te bekijken welke waterontharder het meest geschikt is.

Onthoud dat de gemiddelde hardheid in Nederland varieert van ongeveer 5 dH in de Randstad tot meer dan 15 dH in delen van Zeeland en Limburg. Voor de exacte waarden per gemeente kun je de plaatsenzoeker gebruiken op deze site.

Tips voor een betrouwbare meting thuis

• Meet altijd met koud leidingwater, warm water bevat meer opgeloste stoffen door verhitting.
• Laat de kraan eerst 30 seconden doorlopen zodat je vers water meet en niet het water dat in de leiding heeft gestaan.
• Meet op meerdere momenten van de dag: waterdruk en samenstelling kunnen licht variëren.
• Bewaar reagensmiddelen koel en donker, want warmte en licht tasten de indicatoren aan.
• Controleer de houdbaarheidsdatum op teststrips en druppelsets.

Veelgestelde vragen

Is een teststrip nauwkeurig genoeg om een waterontharder te kopen?

Voor een eerste indruk volstaat een teststrip, maar voor een aankoopbeslissing is een druppeltest of een officieel rapport van je waterbedrijf betrouwbaarder. Teststrips meten in stappen van meerdere dH, terwijl de druppeltest tot op 1 dH nauwkeurig is.

Wat is het verschil tussen dH en mmol/l bij waterhardheid?

Beide eenheden meten hetzelfde, maar op een andere schaal. 1 dH staat voor 0,1783 mmol/l calciumcarbonaat. In Nederland wordt dH het meest gebruikt, maar waterbedrijven vermelden ook vaak de waarde in mmol/l op hun rapportages.

Kan ik de hardheid van mijn water ook online opzoeken zonder zelf te meten?

Ja, alle Nederlandse waterbedrijven publiceren de hardheidswaarden per postcodegebied op hun website. Ook op waterhardheidkaart.nl vind je de actuele waarden per gemeente. Zelf meten is handig als je de exacte actuele waarde wil weten of als je het effect van een waterontharder wil controleren.

Veelgestelde vragen