De gevolgen van hard water

Wat is hard water en waar komt het vandaan?

Hard water bevat veel opgeloste mineralen, voornamelijk calcium en magnesium. Die mineralen komen erin terecht doordat regenwater door kalksteenlagen in de bodem sijpelt. Hoe langer water ondergronds verblijft en hoe meer kalkrijke grond het passeert, hoe harder het water wordt. In Nederland verschilt de waterhardheid sterk per regio. In Zeeland en Zuid-Limburg is het water van nature erg hard, terwijl je in Drenthe en Friesland relatief zacht water uit de kraan krijgt. Je kunt je eigen regio opzoeken via de plaatsen-pagina of de overzichtskaart van het hardste water in Nederland.

Waterhardheid wordt uitgedrukt in graden Duitse hardheid (°dH) of in millimol per liter (mmol/L). Hierbij geldt globaal:

Hardheid (°dH)	Omschrijving
0 tot 8	Zacht
8 tot 15	Matig hard
15 tot 25	Hard
Boven 25	Zeer hard

Woon je in een regio met hard water, dan merk je dat op talloze plekken in je huis. Hieronder lees je precies wat de gevolgen zijn en hoeveel dat je kost.

Kalkaanslag in je apparaten

Kalkaanslag is verreweg het bekendste gevolg van hard water. Zodra hard water wordt verwarmd, slaan calcium en magnesium neer als een witte, harde laag. Die laag hecht zich aan elk oppervlak dat warm water raakt: de binnenkant van je waterkoker, het verwarmingselement van je wasmachine, de sproeiarm van je vaatwasser en de leidingen van je cv-installatie.

Waterkoker en koffiezetapparaat

In een waterkoker bouwt kalk zich op rond het verwarmingselement. Die kalkkorst geleidt warmte slecht, waardoor het element langer moet werken om het water op temperatuur te brengen. Kleine stukjes kalk lossen ook op in het kokende water en belanden in je kopje thee of koffie. Dat verandert de smaak merkbaar. Regelmatig ontkalken helpt, maar in harde watergebieden ben je al snel wekelijks bezig.

Wasmachine en vaatwasser

De verwarmingsspiraal in je wasmachine is bijzonder gevoelig voor kalkaanslag. Onderzoek laat zien dat apparaten in harde watergebieden tot 25 procent meer energie verbruiken doordat de spiraal harder moet werken. Bovendien raken de sproeiarmopeningen van de vaatwasser verstopt, waardoor glazen een witte waas krijgen en borden minder goed worden schoongemaakt. De levensduur van wasmachines en vaatwassers kan in harde watergebieden aanzienlijk korter zijn dan de gemiddelde verwachte gebruiksduur van tien tot vijftien jaar. Meer lezen over hoe je de schade beperkt? Bekijk de pagina over de wasmachine ontkalken.

Douche en kranen

Witte vlekken op glazen douchedeuren en kalkranden rond kranen zijn zichtbare tekenen van hard water. Douchekoppen raken verstopt doordat kalk de kleine gaatjes dichtslibt. Je merkt dat de waterstraal ongelijkmatig wordt of dat je douchedruk afneemt. Die verstopte douchekoppen zijn niet alleen irritant, maar kunnen ook bacteriegroei bevorderen in de stagnerende waterresten achter de kalkaanslag.

Hoger energieverbruik door kalk in de cv-ketel

Een van de duurste gevolgen van hard water zit verstopt in je cv-installatie. Kalk zet zich af op de warmtewisselaar van je cv-ketel en op de binnenkant van de verwarmingsleidingen. Die kalklaag werkt als een isolerende deken: warmte kan er moeilijker doorheen, dus de brander moet langer aan om het water op temperatuur te brengen.

Concreet geldt de volgende vuistregel:

• Een kalklaag van 1 millimeter verhoogt het energieverbruik met circa 12 procent.
• Bij 3 millimeter kalk loopt dat op tot 25 tot 30 procent extra verbruik.
• Onderzoek wijst uit dat het gemiddelde gezin van vier personen daardoor jaarlijks rond de 20 euro extra aan gas betaalt puur door kalkaanslag in de cv.

Dat klinkt misschien bescheiden, maar kalk bouwt zich ook op in leidingen en radiatoren. Verstopte leidingen geven minder warmte af, waardoor je de thermostaat hoger zet. Op de lange termijn kan dat de cv-ketel vroegtijdig laten uitvallen. Een nieuwe cv-ketel kost al snel 1.500 tot 3.000 euro inclusief montage. Wil je weten of ontkalken van de cv zinvol is voor jouw situatie, lees dan meer op de pagina over cv-ketel ontkalken.

Boiler en warmwaterboiler

Een elektrische boiler, zoals een warmwaterboiler voor de douche, lijdt nog sneller onder kalkaanslag dan een gasgestookte cv-ketel. Het verwarmingselement zit direct in het water en raakt snel bedekt met kalk. Dat betekent dat de boiler het water langzamer op temperatuur brengt en langer aan blijft staan. Regelmatig ontkalken verlengt de levensduur, maar bij zeer hard water (boven 20 °dH) kan een boiler in slechts enkele jaren ernstige schade oplopen.

Effect op huid en haar

Het effect van hard water op je huid en haar is minder zichtbaar dan kalkaanslag op apparaten, maar zeker niet minder relevant. De calcium- en magnesiumionen in hard water hebben een aantal vervelende eigenschappen die direct inwerken op je huid en haar.

Droge huid en jeuk

Hard water maakt het moeilijker om zeep en shampoo volledig af te spoelen. Er blijven zeepresiduen op je huid achter die poriën verstoppen en irritatie veroorzaken. Bovendien tasten de mineralen zelf de vetlaag van je huid aan. Die vetlaag beschermt je huid tegen uitdroging. Wanneer die beschermende laag wordt aangetast, drogen huid en scalp eerder uit, met jeuk en schilfering als gevolg.

Eczeem en gevoelige huid

Wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen hard water en eczeem loopt al jaren. De zogenoemde SWET-studie in Engeland was de eerste grootschalige studie die dit specifiek onderzocht. De uitkomsten zijn genuanceerd: bij volwassenen met een gezonde huid is het effect van hard water op eczeem klein. Maar voor mensen die al gevoelig zijn voor eczeem of psoriasis, kan hard water klachten verergeren. De mineralen irriteren de al aangetaste huidbarriere extra. Overstappen naar zacht water geeft een deel van hen merkbaar minder jeuk en minder uitdroging.

Effect op haar

Hard water laat mineraalresten achter op de haarschacht. Daardoor voelt haar na het wassen soms dof, stroef of zwaar aan. Kleuringen en permanenten houden minder goed stand bij mensen die regelmatig in hard water wassen, omdat de mineralen de behandelde haarstructuur verstoren. Shampoo en conditioner lossen minder goed op in hard water, waardoor je meer product nodig hebt om hetzelfde effect te bereiken.

Kleding slijt sneller

Wassen in hard water heeft ook directe gevolgen voor je garderobe. Bij hoge temperaturen reageert het calcium in het water met zeep en wasmiddel. Er ontstaan onoplosbare zeepzouten, ook wel kalkzeep genoemd. Die zeepzouten hechten zich aan de vezels van je kleding. Het resultaat is stijf, prikkerig textiel dat sneller slijt en sneller zijn kleur verliest.

Onderzoek heeft aangetoond dat de duurzaamheid van kleding na regelmatig wassen in hard water met wel 40 procent kan afnemen in vergelijking met wassen in zacht water. Dat betekent concreet dat truien, shirts en handdoeken eerder aan vervanging toe zijn.

Meer wasmiddel nodig

Wasmiddel werkt minder effectief in hard water. De calcium- en magnesiumionen binden zich aan de oppervlaktespanning van het wasmiddel voordat dat zijn werk kan doen op de vlekken in je kleding. Om toch voldoende reinigingswerking te krijgen, grijp je automatisch naar meer wasmiddel. Dat is niet alleen duurder, maar ook zwaarder voor het milieu. Onderzoek schat dat huishoudens in hard watergebieden tot 50 procent meer wasmiddel gebruiken dan huishoudens met zacht water.

De kosten van hard water per jaar op een rij

Alle bovenstaande gevolgen bij elkaar opgeteld, leveren een flink bedrag op. Hieronder een overzicht van de meest genoemde schattingen voor een gemiddeld gezin van vier personen in een hard watergebied:

Kostenpost	Geschatte jaarkosten
Extra energieverbruik wasmachine en vaatwasser	€ 40
Extra energieverbruik cv-ketel	€ 20
Meer wasmiddel en zeep	€ 30 tot € 60
Snellere slijtage kleding en handdoeken	€ 80 tot € 150
Ontkalkers, citroenzuur en reinigingsproducten	€ 20 tot € 40
Verkorte levensduur apparaten (afgeschreven)	€ 100 tot € 200

Totaal kom je al snel uit op 290 tot 510 euro per jaar, afhankelijk van hoe hard je water is en hoe groot je huishouden is. Bronnen zoals Aquacell spreken zelfs van gemiddeld 500 euro per jaar voor een vierpersoonshuishouden in een hard watergebied. Andere schattingen gaan uit van 650 euro wanneer ook de vroegtijdige vervanging van dure apparaten wordt meegenomen.

Die cijfers maken duidelijk dat hard water geen onschuldig fenomeen is. Tegelijkertijd is een waterontharder niet in elke situatie nodig of zinvol. Woon je in een regio met zacht tot matig hard water, dan zijn de gevolgen veel minder ingrijpend. Lees op waterontharder nodig of een ontharder voor jou de moeite waard is, of vergelijk de opties op filterkan versus waterontharder.

Wat kun je zelf doen zonder grote investering?

Niet iedereen wil meteen een waterontharder aanschaffen. Er zijn een aantal praktische stappen die je kunt zetten om de schade te beperken:

• Ontkalker toevoegen aan de wasmachine: Producten zoals Calgon binden de calcium- en magnesiumionen in het waswater, waardoor de spiraal minder snel bekalkt.
• Waterkoker regelmatig ontkalken: Citroenzuur of azijn oplossen in water en een nacht laten staan haalt kalkaanslag effectief weg.
• Lager temperatuur wassen: Hoe hoger de wastemperatuur, hoe sneller calcium neerslaat. Was je gekleurde kleding op 30 of 40 graden in plaats van 60 graden, dan voorkom je al een deel van de kalkvorming.
• Douchefilter plaatsen: Een filter op de douchekopm verwijdert een deel van de kalk en beschermt je huid en haar. Het is geen totaaloplossing, maar kan klachten verminderen.
• Een filterkan gebruiken voor drinkwater: Voor koffie en thee kun je gefilterd water gebruiken. Lees meer over de voor- en nadelen op de pagina filterkan versus waterontharder.

Zijn de gevolgen in jouw huis al merkbaar in meerdere apparaten tegelijk, dan is het zinvol om te kijken naar structurele oplossingen. Op de pagina waterontharder kopen vind je een overzicht van wat er beschikbaar is en wat het kost.

Veelgestelde vragen