Waterontharder installeren: zelf of monteur?

Waarom een waterontharder installeren?

Nederland heeft gemiddeld middelhard water, rond de 8 graden dH. Maar in delen van Limburg, Gelderland en Noord-Brabant loopt de hardheid op tot boven de 12 of zelfs 15 graden dH. Op die plekken merk je het overal: witte strepen op glazen, kalk op kranen, een wasmachine die sneller verslijt en een cv-ketel die minder efficiënt werkt.

Een waterontharder lost al die problemen in één klap op. De apparaten in je huis gaan langer mee, je verbruikt minder wasmiddel en zeep, en je douche blijft langer schoon. Dat zijn reële besparingen die de investering in een ontharder over tijd terugverdienen. Maar voordat je zover bent, moet het apparaat eerst worden aangesloten.

Bekijk de waterhardheidkaart per gemeente om te zien hoe hard het water bij jou thuis is en of een waterontharder zinvol is.

Hoe werkt een waterontharder?

De meest gebruikte waterontharder in huishoudens werkt op basis van ionenwisseling. Hier volgt de werking stap voor stap:

1. Hard leidingwater stroomt een cilinder in die gevuld is met kleine harskorrels (sulfonzuurhars).
2. Die harskorrels zijn beladen met natriumionen (Na+).
3. De calcium- en magnesiumionen in het harde water (beide positief geladen) worden door het hars aangetrokken en gebonden.
4. Als tegenprestatie geeft het hars natriumionen af aan het water.
5. Het water verlaat de cilinder zonder calcium of magnesium: het is zacht.
6. Als het hars verzadigd is met calcium en magnesium, start de regeneratiecyclus automatisch. Een zoutoplossing (natriumchloride, gewoon keukenzout) spoelt het hars door, dringt het calcium eruit en herstelt de natriumlading.
7. Het spoelwater met opgelost calcium gaat naar het riool.

Het systeem werkt automatisch en vraagt weinig onderhoud, behalve het bijvullen van zout. Daarvoor gebruik je speciaal regeneratiezout (tabletten of korrels van 25 kilogram, circa 5 tot 8 euro per zak).

Zelf installeren: wat is technisch nodig?

Een waterontharder installeert niet zomaar iemand in een halve middag. Er zijn een paar technische vereisten.

Aansluitpunt

De waterontharder moet worden aangesloten op de hoofdwaterleiding, vóór alle aftappunten in huis. Zo profiteert elke kraan, elk apparaat en elke douche van zacht water. Het meest logische aansluitpunt is in de meterkast, kelder of technische ruimte, dicht bij de hoofdkraan.

Afvoer voor spoelwater

Tijdens de regeneratiecyclus produceert de ontharder spoelwater met opgelost calcium en zout. Dat moet kunnen weglopen naar het riool. Je hebt dus een afvoerpunt nodig in de buurt van de installatieplek.

Stroomaansluiting

Vrijwel alle moderne waterontharders draaien op stroom voor de elektronische tijdklok en de regeneratiepomp. Een gewoon stopcontact (230V) in de buurt is voldoende.

Ruimte

Een standaard waterontharder voor een gezin van vier personen is vergelijkbaar met een grote wasmachine of kleine koelkast qua formaat. Reken op een voetprint van ongeveer 30 bij 50 centimeter en een hoogte van 60 tot 90 centimeter.

De terugstroombeveiliging: een wettelijke vereiste

Dit is het punt waar de meeste doe-het-zelvers de fout in gaan. In Nederland (en België) is het wettelijk verplicht om bij de aansluiting van een waterontharder op het drinkwaternet een terugstroombeveiliger van type CA te plaatsen.

Waarom? Tijdens de regeneratiecyclus bevat het water in de ontharder zout en kalkdeeltjes. Als de waterdruk even wegvalt (onderhoud aan het net, een gesprongen leiding in de straat), kan die verontreinigde vloeistof terugstromen in het drinkwaternet. De terugstroombeveiliger voorkomt dat mechanisch.

Waterleidingbedrijven als Waternet, Vitens en Dunea eisen dit nadrukkelijk. Installeer je een waterontharder zonder terugstroombeveiliging en ontdekken ze dat, dan zijn zij gerechtigd de drinkwateraansluiting te verbreken.

Een terugstroombeveiliger type CA kost tussen de 30 en 80 euro en is door een zelfklussende loodgieter te plaatsen als je weet wat je doet. Maar het is ook het moment waarop veel mensen beslissen dat een professionele installatie toch verstandiger is.

Mag je zelf een waterontharder aansluiten?

Er is in Nederland geen wettelijk verbod op het zelf aansluiten van een waterontharder. Er is geen vergunning nodig en geen meldingsplicht bij de gemeente. Technisch mag je het zelf doen als je de vaardigheden hebt.

Maar er zijn goede redenen om het niet zelf te doen:

• De terugstroombeveiliging moet correct worden geplaatst; een fout heeft juridische en praktische gevolgen.
• De waterdruk in huis mag niet teveel dalen door een te smalle of verkeerd ingestelde installatie.
• Een verkeerd geplaatste bypass kan ertoe leiden dat het harde water gewoon langs de ontharder stroomt zonder te worden onthard.
• Fabrikanten bieden soms alleen garantie als het apparaat door een erkend installateur is geplaatst.

Wil je toch zelf aan de slag? Koop dan een apparaat dat wordt geleverd met een uitgebreide installatiehandleiding, controleer of de terugstroombeveiliging bij de levering zit en ga na of jouw waterleidingbedrijf specifieke eisen stelt voor jouw regio.

Wat kost een professionele installatie?

De totale kosten voor een waterontharder vallen uiteen in aanschaf en installatie.

Een gemiddeld gezin van vier personen verbruikt bij hard water (12 graden dH) zo'n 3 tot 5 zakken zout per jaar. De jaarlijkse zoutkosten zijn dus beperkt.

Wat is een bypass en waarom is die belangrijk?

Een goed geïnstalleerde waterontharder heeft altijd een bypassmogelijkheid: een kraan of hendel waarmee je de ontharder kunt omzeilen en tijdelijk hard leidingwater kunt doorlaten. Dat is handig als:

• De ontharder in regeneratiemodus staat en je veel water nodig hebt
• Je de ontharder laat onderhouden of de harscilinder laat controleren
• Je tuinwater wilt gebruiken zonder extra natrium (planten kunnen gevoelig zijn voor natriumhoudend onthard water)

Veel installateurs plaatsen ook een aparte aftappunt voor de keuken, rechtstreeks op hard water, voor drinkwater. Onthard water bevat iets meer natrium dan onbehandeld water. Voor gezonde volwassenen is dat verwaarloosbaar, maar voor mensen met een natriumarm dieet of voor zuigelingen is een aparte kraan met ongezacht water een goede oplossing.

Welke waterontharder past bij mijn situatie?

De capaciteit van een waterontharder wordt bepaald door het waterverbruik van je huishouden en de hardheid van het leidingwater. Hoe harder het water, hoe vaker de ontharder moet regenereren en hoe groter de benodigde harscilinder.

Een vuistregel voor de capaciteit (in liters zacht water per dag):

• 1 persoon: 100 tot 150 liter per dag
• 2 personen: 200 tot 300 liter per dag
• 4 personen: 400 tot 600 liter per dag

Kijk bij het kopen van een waterontharder altijd naar de opgegeven capaciteit in relatie tot de hardheid van je leidingwater. Fabrikanten geven dit meestal op als "X liter zacht water bij Y graden dH".

Weet je nog niet zeker of je kiest voor een waterontharder of een filterkan? Bekijk dan het verschil op de vergelijkingspagina filterkan versus waterontharder.

Na de installatie: instelling en inbedrijfstelling

Na installatie moet de ontharder worden ingesteld op basis van:

1. De hardheid van je leidingwater (in graden dH)
2. Het dagelijks waterverbruik van je huishouden
3. De gewenste zachtheidsgraad van het uitgaande water

De meeste moderne ontharders hebben een elektronisch display en programmeren op basis van deze invoer automatisch de regeneratiefrequentie en de regeneratiehoeveelheid. Een goede monteur stelt dit voor je in bij de installatie en legt uit hoe je de instelling kunt aanpassen.

Na inbedrijfstelling spoel je alle kranen en douchekoppen door en controleer je de waterdruk. Merk je later dat je nog steeds last hebt van kalk? Dan is het mogelijk dat de instelling niet klopt of dat er een lek is in de bypassafsluiting.

Veelgestelde vragen

Is een vergunning nodig voor het installeren van een waterontharder?

Nee. In Nederland is er geen vergunning of meldingsplicht voor het installeren van een waterontharder. Wel is een terugstroombeveiliger type CA wettelijk verplicht bij aansluiting op het drinkwaternet. Sommige waterleidingbedrijven stellen aanvullende eisen; vraag dit na bij jouw leverancier.

Hoe lang duurt de installatie door een monteur?

Een standaard installatie duurt doorgaans twee tot vier uur, afhankelijk van de situatie in de meterkast of technische ruimte en of er al een geschikt afvoerpunt aanwezig is. Moet er ook een extra afvoer worden aangelegd, dan kan het een halve dag in beslag nemen.

Hoeveel water verbruikt een waterontharder zelf bij regeneratie?

Tijdens de regeneratiecyclus verbruikt een gemiddelde huishoudelijke waterontharder 50 tot 150 liter water. Moderne zuinige modellen gebruiken een zogenaamd demand-initiated regeneration-systeem: ze regenereren alleen als dat echt nodig is op basis van daadwerkelijk verbruik, niet op een vaste tijdklok. Dat spaart water en zout.

Veelgestelde vragen