Waterhardheid in Twente en Overijssel: per gemeente

In Overijssel loopt de waterhardheid uiteen van zacht in Hengelo en Oldenzaal (rond 5 °dH) tot merkbaar harder in Almelo (bijna 10 °dH), met Enschede en Deventer daar tussenin. Dat is geen meetfout en ook geen verschil tussen goed en slecht water: het komt door de bodem waar het grondwater doorheen stroomt voordat Vitens het oppompt. Hieronder staat de hardheid per Overijsselse gemeente, wat dat betekent voor ontkalken en ontharden, en waarom juist Twente zo'n grote spreiding kent.

Waarom verschilt de waterhardheid zo binnen één provincie

Waterhardheid ontstaat doordat grondwater kalk (calcium en magnesium) opneemt uit de bodemlagen waar het doorheen sijpelt. Hoe langer het water onderweg is en hoe kalkrijker de ondergrond, hoe harder het uiteindelijk uit de kraan komt. Overijssel ligt op de grens van zandgronden (relatief kalkarm, dus zachter water) en gebieden met kalkhoudender ondergrond, en dat verklaart waarom de hardheid per pompstation kan verschillen terwijl de afstand tussen twee plaatsen maar een paar kilometer is.

Heel Overijssel wordt bediend door Vitens, en Vitens wint vrijwel overal grondwater, niet oppervlaktewater zoals in West-Nederland. Grondwater wordt over het algemeen harder naarmate het dieper vandaan komt en langer in contact is geweest met kalkhoudende lagen, terwijl ondiep grondwater uit zandgebieden meestal zachter is. Vitens geeft zelf aan dat de hardheid per postcode kan verschillen, ook al val je onder hetzelfde bedrijf: elk pompstation mengt water uit zijn eigen winning, en die winningen liggen op verschillende bodemtypen. Volgens de opgave van de waterbedrijven zoals verzameld op deze site levert Vitens gemiddeld 6,9 °dH, met uitersten van 3,2 tot 12,2 °dH: die bandbreedte zie je in Overijssel zelf al terug tussen Hengelo en Almelo.

Een tweede reden is de manier waarop pompstations hun voedingsgebied verdelen. Een gemeente krijgt niet per definitie water van maar één winning: bij storingen, onderhoud of piekvraag kan een leveringsgebied tijdelijk (of structureel) water uit een ander station bijmengen. Dat is precies waarom de hardheid die je op je jaarnota of via deze postcodezoeker vindt, iets kan afwijken van wat je buurman in de straat ernaast meet, en waarom het zinvol is je eigen postcode op te zoeken in plaats van te varen op het gemeentegemiddelde.

Waterhardheid per gemeente in Overijssel

De onderstaande tabel toont de gemiddelde hardheid volgens de opgave van de waterbedrijven zoals verzameld op deze site, met de klasse die daarbij hoort. De klasse-indeling (zeer zacht tot hard) komt overeen met de indeling die Nederlandse waterbedrijven zelf hanteren, zoals Dunea op zijn eigen waterhardheidspagina toont.

Let op: dit zijn gemeentegemiddelden. Binnen een gemeente met meerdere postcodegebieden kan de waarde een halve tot een hele graad afwijken van dit gemiddelde, vooral in randgemeenten waar twee leveringsgebieden elkaar raken. Zoek daarom altijd je eigen postcode op via de kaart op de homepage voordat je een ontharder instelt of een apparaat bijstelt.

Twente in detail: waarom Hengelo zacht is en Almelo niet

Twente is de duidelijkste illustratie van het verschijnsel: Hengelo en Oldenzaal zitten met ruim 5 °dH stevig in de klasse zacht, terwijl Almelo met bijna 10 °dH tegen de klasse vrij hard aan zit en Enschede daar met 8,2 °dH tussenin hangt. Alle drie liggen ze binnen een straal van vijftien tot twintig kilometer van elkaar en worden alle drie beleverd door Vitens, dus het waterbedrijf zelf verklaart het verschil niet. De verklaring ligt in de winning: elke plaats wordt (deels) gevoed vanuit een ander pompstation, en die stations onttrekken grondwater uit verschillende diepten en bodemlagen. Wil je precies weten welk pompstation jouw postcode voedt en hoe dat de hardheid beïnvloedt, dan is de klantenservice van Vitens de aangewezen plek: op vitens.nl staat dat detailniveau (winning per postcode) niet standaard vermeld.

Voor de praktijk is het niet nodig om de exacte winning te kennen. Belangrijker is wat het getal betekent voor jouw huishouden. Bij 5 °dH in Hengelo of Oldenzaal is een waterontharder voor de meeste huishoudens niet nodig: kalkaanslag blijft beperkt en apparaten gaan relatief lang mee zonder extra onderhoud. Bij bijna 10 °dH in Almelo, of 8 tot 8,6 °dH in Enschede en Deventer, is regelmatig ontkalken van waterkoker en koffiezetapparaat wel de moeite waard, en kan een ontharder zich sneller terugverdienen als je ook merkbaar last hebt van kalkvlekken of een cv-ketel die minder efficiënt wordt.

Wat het getal betekent voor jouw huishouden

Zodra je weet in welke klasse je gemeente valt, kun je een paar concrete keuzes maken. Deze gelden voor heel Overijssel, van zacht Hengelo tot gemiddeld Almelo:

• Bij 4 tot 8 °dH (zacht): verlaag de dosering van vaatwasmiddel en wasmiddel volgens de laagste aanbevolen stand, dat scheelt op jaarbasis geld en is beter voor het milieu.
• Bij 8 tot 12 °dH (gemiddeld): stel de vaatwasser in op de middelste hardheidsstand en ontkalk de waterkoker eens per één tot twee maanden.
• Boven 8 °dH is een waterontharder het overwegen waard als je merkbaar last hebt van kalkaanslag op kranen en douchewanden.
• Onder 6 °dH is een ontharder voor de meeste huishoudens overbodig; het water is dan al vergelijkbaar met onthard water uit een ontharder.
• Check bij een cv-ketel ouder dan tien jaar of er kalkafzetting in de warmtewisselaar zit, zeker in Almelo, Enschede en Deventer waar de hardheid hoger ligt dan in het westelijke deel van de gemeente Hengelo.
• Bij een verhuizing binnen Overijssel is het zinvol de hardheid van je nieuwe postcode opnieuw op te zoeken, ook al blijf je in dezelfde provincie of bij hetzelfde waterbedrijf.

Meer over wanneer een ontharder wel of niet loont staat op de pagina over waterontharders nodig hebben, met een rekenvoorbeeld dat rekening houdt met je eigen hardheidsklasse.

Zwolle en Deventer: de IJssellinie zit in de middenmoot

Waar Twente de uitersten van Overijssel laat zien, zitten Deventer (8,6 °dH) en Zwolle (7,7 °dH) qua hardheid in de middenmoot, vergelijkbaar met de landelijke gemiddelden van grote steden als Amsterdam (7,8 °dH) en Utrecht (6,8 °dH). Ook hier geldt: het gemeentegemiddelde is een goede eerste indicatie, maar de IJssel en de omliggende uiterwaarden zorgen voor een wat wisselende bodemsamenstelling, waardoor de waarde per wijk een fractie kan afwijken. Voor Deventer betekent 8,6 °dH dat je in de klasse gemiddeld tot vrij hard zit: ontkalken van waterkoker en koffiezetapparaat op zijn plaats, een ontharder is een keuze, geen noodzaak.

Vergelijk je Overijssel met de rest van Nederland, dan valt op dat de provincie zelf geen extreme uitschieters heeft. Groningen-Oost (Oldambt, Midden-Groningen, Veendam, Eemsdelta, Pekela) haalt tot 12,5 °dH, het hoogste in Nederland; Waterbedrijf Groningen bevestigt zelf dat de hardheid in de provincie tussen ongeveer 6 en 12,5 °dH ligt. Delen van de Achterhoek en de Veluwe (Heerde, Epe, Bronckhorst) horen met 3,2 °dH juist tot de zachtste van het land. Overijssel schommelt daartussenin, met Hengelo als lokale uitzondering naar de zachte kant.

Drie situaties uit de praktijk

Om de cijfers concreet te maken, drie herkenbare situaties uit Overijssel zelf.

Hengelo, huurwoning uit de jaren zeventig. Met 5,2 °dH zit deze bewoner ruim in de klasse zacht. Een waterontharder is hier financieel niet snel terug te verdienen: de besparing op wasmiddel en het uitstellen van onderhoud wegen niet op tegen de aanschaf- en onderhoudskosten van een ontharder. Wel is het zinvol de vaatwasser op de laagste zoutstand te zetten, want te veel regenereren bij al zacht water is zonde van het zout.

Almelo, gezin met een cv-combiketel van veertien jaar oud. Bij bijna 10 °dH bouwt een cv-ketel geleidelijk kalkaanslag op in de warmtewisselaar, wat het rendement langzaam laat zakken. Voor dit huishouden is periodiek ontkalken van de ketel (of een vakman laten controleren) een reële besparing op de energierekening, en een ontharder kan zich hier sneller terugverdienen dan in Hengelo.

Enschede, appartement met wisselend leveringsgebied. Op 8,2 °dH gemeentegemiddelde, maar in een wijk die grenst aan een ander pompstation, kan de werkelijke waarde net onder of boven de 8 °dH liggen. Voor deze bewoner is het raadzaam de postcode apart op te zoeken in plaats van te varen op het Enschede-gemiddelde, vooral voordat er een ontharder wordt aangeschaft en ingesteld.

Zo zoek je je eigen postcode op in plaats van het gemeentegemiddelde

Een gemeentegemiddelde is een goed startpunt, maar binnen Enschede, Almelo of Deventer kunnen verschillende postcodegebieden aan verschillende pompstations hangen. Wil je het exacte cijfer voor jouw straat, dan werkt de systematiek die ook in de stappenuitleg van postcode naar °dH staat: begin bij de postcodezoeker op deze site, controleer daarna je jaaroverzicht van Vitens (daar staat vaak een regionale hardheidswaarde op vermeld), en gebruik een teststrip als je echt zeker wilt zijn, bijvoorbeeld na een verhuizing binnen dezelfde provincie.

Voor wie in Twente woont en overweegt een ontharder aan te schaffen: begin met de eigen postcode, niet met het Twente-gemiddelde. Het verschil tussen 5 °dH in Hengelo en 10 °dH in Almelo is groot genoeg om de aanschafbeslissing compleet om te draaien, en dat verschil bestaat binnen een fietsafstand van elkaar.

Veelgestelde vragen

Waarom is het water in Hengelo zoveel zachter dan in Almelo?

Beide plaatsen worden door Vitens beleverd, maar vanuit verschillende pompstations die grondwater uit andere bodemlagen oppompen. Hengelo trekt water uit een winning met een minder kalkrijke ondergrond, waardoor het water onderweg minder calcium en magnesium opneemt. Almelo ligt op een bodemtype waar het grondwater een langere weg door kalkhoudender lagen aflegt, wat de hardheid richting de 10 °dH duwt. Het waterbedrijf publiceert niet altijd de precieze winning per postcode, dus voor details kun je het beste de klantenservice van Vitens raadplegen.

Klopt het dat heel Twente hard water heeft?

Nee, dat beeld klopt niet. Hengelo en Oldenzaal zitten juist in de klasse zacht met iets meer dan 5 °dH, terwijl alleen Almelo met bijna 10 °dH richting gemiddeld tot vrij hard gaat. Enschede zit daar met 8,2 °dH tussenin. Twente is dus geen regio met uniform hard water, maar juist een gebied met een van de grootste interne verschillen van Nederland op een relatief kleine afstand.

Is 8,6 °dH in Deventer hoog?

Niet uitzonderlijk hoog: 8,6 °dH valt in de klasse gemiddeld, vergelijkbaar met Amsterdam (7,8 °dH) en net iets boven Utrecht (6,8 °dH). Landelijk gezien is dit middenmoot. Pas boven de 12 °dH, zoals in delen van Groningen, spreken waterbedrijven van vrij hard tot hard water. Voor een huishouden in Deventer betekent 8,6 °dH dat ontkalken van waterkoker en koffiezetapparaat de moeite waard is, maar een ontharder puur noodzaak is het niet.

Kan mijn postcode in Enschede afwijken van het gemeentegemiddelde van 8,2 °dH?

Ja, dat kan. Gemeentegrenzen volgen niet automatisch de grenzen van een leveringsgebied. Als jouw postcode dicht bij de rand van Enschede ligt, kan die (deels) gevoed worden vanuit een pompstation dat ook een buurgemeente bedient, met een net iets andere hardheid tot gevolg. Zoek daarom je eigen postcode op via de kaart op deze site in plaats van te varen op het gemeentegemiddelde, zeker voordat je een ontharder instelt.

Moet ik in Almelo sneller een waterontharder overwegen dan in Hengelo?

Dat is een redelijke vuistregel. Bij bijna 10 °dH in Almelo bouwt kalkaanslag sneller op dan bij 5,2 °dH in Hengelo, wat de terugverdientijd van een ontharder korter maakt als je ook daadwerkelijk last hebt van kalkvlekken of een minder efficiënte cv-ketel. Bij 5 °dH in Hengelo is een ontharder voor de meeste huishoudens financieel niet snel rendabel. De uiteindelijke keuze hangt ook af van hoeveel water je gebruikt en of je nu al hinder ondervindt.

Verandert de waterhardheid in Overijssel weleens door de jaren heen?

De hardheid per winning is relatief stabiel, omdat die vooral wordt bepaald door de bodemlagen waar het grondwater doorheen stroomt, en die veranderen niet snel. Wel kan een waterbedrijf een leveringsgebied herindelen, bijvoorbeeld bij nieuwbouw, capaciteitsproblemen of een nieuwe winning, waardoor de hardheid van een postcode in de loop van jaren licht kan verschuiven. Grote sprongen zijn zeldzaam; controleer bij twijfel je actuele postcode opnieuw op deze site of via je waterbedrijf.