Onthard water vs. gefilterd water: wat is het verschil?

Twee begrippen die mensen vaak door elkaar halen

Onthard water en gefilterd water worden in de praktijk nogal eens door elkaar gebruikt. Dat is begrijpelijk, want beide methoden veranderen iets aan je kraanwater. Toch werken ze op een fundamenteel andere manier en lossen ze ook andere problemen op. Of je nu last hebt van kalkaanslag op je kranen, je wilt weten wat er precies in je drinkwater zit of je gewoon op zoek bent naar de beste oplossing voor jouw huis, dan helpt het om de verschillen goed te begrijpen. In dit artikel leg je precies uit hoe beide technologieen werken, wanneer je wat kiest en hoe de Nederlandse situatie eruitziet.

Wat doet een waterontharder?

Een waterontharder pakt precies dat aan wat de naam zegt: de hardheid van water. Hardheid wordt veroorzaakt door calcium en magnesium die in het water zijn opgelost. Een ontharder verwijdert deze mineralen via een proces dat ionenwisseling heet. Het water stroomt langs een harsbed dat gevuld is met kleine ionenuitwisselaarskorrels. De calcium- en magnesiumionen hechten zich aan dit hars en worden vervangen door natriumionen. Het resultaat is zacht water, met veel minder kalkneerslag.

Wil je weten of een waterontharder nodig is in jouw situatie? Dat hangt sterk af van de waterhardheid in jouw gemeente. In Nederland ligt het gemiddelde rond de 8,5 dH (Duitse hardheidsgraden). Dat klinkt gematigd, maar in delen van Limburg, Brabant en Overijssel loopt de hardheid op tot meer dan 12 dH. In de Randstad, waar drinkwater grotendeels afkomstig is van duinwater via Dunea of Evides, is het water juist zachter: vaak minder dan 4 dH.

Een ontharder lost uitsluitend het kalkvraagstuk op. Hij filtert geen verontreinigingen weg, verwijdert geen pesticiden en pakt ook geen chloor aan. Dat is een belangrijk verschil met de methoden die we hieronder bespreken.

Het natriumgehalte van onthard water

Doordat calcium en magnesium worden vervangen door natrium, bevat onthard water meer natrium dan gewoon kraanwater. Bij normale hardheidswaarden gaat het om een bescheiden hoeveelheid, maar mensen die een zoutbeperkt dieet volgen, bijvoorbeeld vanwege hoge bloeddruk of een nieraandoening, doen er goed aan hierover hun huisarts te raadplegen. Voor de meeste gezonde volwassenen vormt dit natriumgehalte geen probleem, maar het is iets om bewust van te zijn. Op de pagina over de gevolgen van hard water lees je meer over wat hardheid en de behandeling ervan voor je lichaam betekent.

Wat doet een waterfilter?

Een waterfilter werkt anders dan een ontharder. In plaats van de hardheid aanpakken, is een filter erop gericht verontreinigingen uit het water te halen. Denk aan zware metalen zoals lood en koper, residuen van pesticiden, chloor en chloorbijproducten, en soms ook bacterien of sediment. Het filter laat de mineralen grotendeels ongemoeid, inclusief de kalk die hardheid veroorzaakt.

Er zijn verschillende soorten waterfilters, elk met een eigen werkingsprincipe en een eigen toepassingsgebied:

• Filterkaraf (zoals Brita): actief kool filtert chloor en sommige zware metalen. De hardheid daalt iets, maar lang niet zo drastisch als bij een ontharder. Handig voor drinkwater direct uit de koelkast, maar geen volledige oplossing voor kalkaanslag.
• Actief koolfilter (ingebouwd onder aanrecht): vergelijkbaar met de filterkaraf maar met een groter filtervermogen en hogere doorstroomsnelheid. Goed voor drinkwater en koken.
• Omgekeerde osmose: de meest ingrijpende filtermethode. Het water wordt onder druk door een semidoorlaatbaar membraan geperst dat vrijwel alles tegenhoudt, inclusief mineralen. Omgekeerde osmose filtert 95 tot 99 procent van de opgeloste stoffen eruit. Het resultaat is bijzonder puur maar ook vrijwel mineraalvrij water.
• UV-filter: gebruikt ultraviolet licht om bacterien en virussen te doden. Verwijdert geen chemische stoffen of kalk.

De filterkaraf nader bekeken

Een filterkaraf zoals van Brita is voor veel mensen de eerste kennismaking met gefilterd water. Ze zijn betaalbaar, eenvoudig in gebruik en verbeteren de smaak van leidingwater merkbaar doordat chloor grotendeels wordt weggefilterd. Wat ze niet doen: kalkaanslag op apparaten voorkomen. De hardheid daalt weliswaar een beetje, maar niet genoeg om een wezenlijk verschil te maken voor je waterkoker of koffiezetapparaat. Als je puur drinkwaterkwaliteit wilt verbeteren is een filterkaraf een prima keuze, maar vergelijk je een filterkan met een waterontharder, dan zijn het echt twee verschillende gereedschappen voor twee verschillende klussen.

Vergelijking op een rij

Om het overzicht te bewaren, zet je de belangrijkste kenmerken van ontharders en waterfilters naast elkaar:

Is kalk eigenlijk schadelijk voor je gezondheid?

Een veel gehoorde misvatting is dat hard water slecht voor je is. Dat klopt niet. Calcium en magnesium zijn mineralen die je lichaam juist nodig heeft. Kalk in de vorm van calciumcarbonaat is niet schadelijk voor je gezondheid. Wat hard water wel doet, is vervelend zijn voor je huishouden: apparaten die sneller verslijten, witte vlekken op je kranen en douche, een dikkere kalklaag in je waterkoker en een hogere energierekening omdat verwarmingselementen minder efficient werken. Maar dat zijn praktische bezwaren, geen gezondheidsproblemen.

Het gezondheidseffect van onthard water is over het algemeen neutraal. Je drinkt minder calcium en magnesium, maar die haal je ruimschoots uit je voeding. Het natriumgehalte neemt iets toe, maar bij normaal gebruik en een gezond dieet vormt dit voor de meeste mensen geen probleem. Bekijk ook de overzichtskaart per gemeente om te zien hoe hard het water in jouw omgeving is.

Wanneer kies je voor een ontharder?

Een waterontharder is de juiste keuze als je primair last hebt van de praktische gevolgen van hard water. Denk aan:

• Witte vlekken en kalkaanslag op kranen, douches en spiegels
• Snel verslechterende apparaten zoals wasmachines, vaatwassers en geisers
• Een hogere energierekening door kalkaanslag op verwarmingselementen
• Droge huid en dof haar (zacht water kan dit verminderen)
• Een grotere hoeveelheid wasmiddel nodig bij hard water

Woon je in een regio met hard water, dan is de investering in een ontharder snel terugverdiend door de langere levensduur van je apparaten en het lagere verbruik van schoonmaakmiddelen en wasmiddelen. Wil je weten wat je moet letten bij het kopen van een waterontharder? Dan is het goed om de waterhardheid in jouw gemeente als uitgangspunt te nemen.

Wanneer kies je voor een waterfilter?

Een waterfilter is de betere keuze als je drinkwaterkwaliteit je prioriteit is. Nederlanders hebben over het algemeen uitstekend leidingwater, maar er zijn situaties waarin een filter meerwaarde biedt:

• Oude leidingen in het huis die lood of koper kunnen afgeven
• Een gevoeligheid voor de smaak of geur van chloor in kraanwater
• Twijfels over pesticiden of andere microverontreinigingen in lokaal bronwater
• Voorkeur voor mineraalarm water, bijvoorbeeld bij het gebruik van omgekeerde osmose

Een filterkaraf is laagdrempelig en betaalbaar. Omgekeerde osmose biedt het meest complete resultaat maar vraagt een grotere investering en produceert ook meer afvalwater, namelijk drie tot vier liter voor elke liter gezuiverd water.

De Nederlandse situatie: hardheid verschilt per regio

In Nederland verschilt de waterhardheid sterk per regio, en dat heeft direct invloed op welke oplossing voor jou het meest zinvol is. Hardheid wordt gemeten in Duitse graden (dH) of Franse graden (fH). De omrekening is eenvoudig: 1 dH staat gelijk aan 1,79 fH, en andersom geldt 1 fH gelijk aan 0,56 dH.

Het nationale gemiddelde ligt rond de 8,5 dH. Maar dat gemiddelde verhult grote regionale verschillen. In de Randstad, waar een groot deel van het drinkwater afkomstig is van infiltratie van Rijnwater in de duinen en vervolgens wordt gewonnen door bedrijven als Dunea en Evides, is het water relatief zacht, vaak minder dan 4 dH. In provincies als Limburg, Noord-Brabant en Overijssel zijn hardheidswaarden boven de 12 dH heel gewoon. Dat is het punt waarop kalkaanslag echt een merkbaar probleem wordt en een waterontharder serieus de moeite waard is om te overwegen.

Zacht water in de Randstad: heeft een ontharder dan nog nut?

In gebieden met zachter water, zoals Amsterdam of Den Haag, zijn de klachten over kalk een stuk minder ernstig. Een ontharder is dan minder urgent, maar kan nog steeds meerwaarde bieden voor specifieke toepassingen. Sommige mensen kiezen in dat geval juist voor een filterkaraf of een compact drinkwaterfilter onder het aanrecht, puur voor de smaak van het drinkwater. Dat is volkomen logisch: de oplossing hangt altijd af van jouw specifieke situatie.

De combinatie: het beste van beide werelden

Steeds meer mensen kiezen voor een combinatieoplossing. Daarbij installeer je een waterontharder voor het hele huis, zodat je overal zacht water hebt voor douche, wasmachine, vaatwasser en verwarmingsketel. Vervolgens installeer je onder het aanrecht een apart drinkwaterfilter, of zelfs een omgekeerde osmose systeem, speciaal voor het drinkwater en koken.

Deze combinatie heeft een duidelijk voordeel: je haalt het beste uit beide systemen. Je beschermt je apparaten met zacht water, en je drinkt water dat ook vrij is van eventuele residuen of smaakstoffen. Het natriumvraagstuk van onthard water los je zo ook netjes op, want via het drinkwaterfilter drink je water dat nagenoeg natriumvrij is. Let er bij de aankoop van het juiste regeneratiezout voor je ontharder op dat je de kwaliteit afstemt op het type apparaat dat je hebt.

Kosten en onderhoud

Bij de keuze tussen een ontharder en een filter spelen kosten een rol. Een waterontharder voor een gemiddeld huishouden kost inclusief installatie al snel tussen de 800 en 1.500 euro. Daarna heb je periodiek zout nodig voor de regeneratie. Een filterkaraf kost tientallen euro's, maar de filtercartridges moeten elke vier tot acht weken worden vervangen. Omgekeerde osmose systemen variëren van enkele honderden tot meer dan duizend euro, afhankelijk van het type en de capaciteit.

De terugverdientijd van een ontharder hangt sterk af van hoe hard het water in jouw regio is en hoe veel apparaten je thuis hebt. In regio's met hard water, waar apparaten sneller verslijten en meer schoonmaakmiddelen nodig zijn, kan een ontharder zichzelf binnen vijf tot zeven jaar terugverdienen. In zachte regio's is die terugverdientijd veel langer.

Drie vragen die je jezelf stelt bij de keuze

Twijfel je nog? Stel jezelf dan deze drie vragen:

• Heb ik last van kalkaanslag op kranen, douches of in apparaten? Dan is een ontharder waarschijnlijk de beste keuze.
• Wil ik de smaak of chemische samenstelling van mijn drinkwater verbeteren? Dan is een waterfilter, eventueel in combinatie met een ontharder, de juiste richting.
• Hoe hard is het water in mijn gemeente? Bij minder dan 6 dH is een ontharder minder urgent. Boven de 12 dH levert een ontharder vrijwel altijd een merkbare verbetering op.

Veelgestelde vragen

Kan ik onthard water gewoon drinken?

Ja, onthard water is veilig om te drinken voor de meeste mensen. Door de ionenwisseling bevat het iets meer natrium dan normaal kraanwater. Dat is bij normale waterhardheidswaarden geen probleem voor gezonde volwassenen. Mensen met een natriumbeperkt dieet, bijvoorbeeld vanwege hoge bloeddruk, bespreken dit het beste even met hun huisarts. Wil je volledig natriumvrij drinkwater, dan kun je kiezen voor een apart drinkwaterfilter of omgekeerde osmose naast de ontharder.

Verwijdert een waterfilter ook de hardheid uit het water?

Dat hangt af van het type filter. Een standaard filterkaraf zoals Brita vermindert de hardheid iets, maar lang niet zo sterk als een echte waterontharder. Alleen omgekeerde osmose haalt ook de calcium en magnesium effectief eruit, maar dat systeem filtert ook vrijwel alle andere mineralen weg. Een actief koolfilter of UV-filter heeft nauwelijks effect op de hardheid. Als kalk het belangrijkste probleem is, is een waterontharder de meest geschikte oplossing.

Hoe weet ik hoe hard het water is in mijn gemeente?

Je kunt de waterhardheid van jouw gemeente opvragen bij je drinkwaterbedrijf. In Nederland zijn dat onder meer Vitens, Evides, Dunea, Waternet en PWN, afhankelijk van de regio. Veel drinkwaterbedrijven publiceren de waterhardheidswaarden ook op hun website. Globaal geldt: de Randstad heeft relatief zacht water (onder 4 dH), terwijl Limburg, Brabant en Overijssel vaak boven de 12 dH uitkomen. Op deze site kun je per gemeente de gemiddelde hardheidswaarde bekijken.

Veelgestelde vragen