Onderhoud van een waterontharder

Waarom onderhoud zo belangrijk is

Een waterontharder ontzorgt je van kalk, maar het apparaat zelf heeft ook aandacht nodig. Verwaarlozing leidt tot slechtere prestaties, hogere zout- en energiekosten en uiteindelijk defecten die veel duurder zijn dan preventief onderhoud. Een goed onderhouden waterontharder gaat tien tot vijftien jaar mee. Een verwaarloosde kan al na vijf jaar problemen geven.

De goede nieuws: het grootste deel van het onderhoud is eenvoudig en doe-het-zelf. Alleen de jaarlijkse technische controle vraagt om een monteur. In dit artikel lees je precies wat je wanneer moet doen, zodat je apparaat altijd optimaal presteert en je zo min mogelijk last hebt van hard water in huis.

Hoe werkt een waterontharder (kort samengevat)

Voordat je het onderhoud begrijpt, is het handig te weten hoe het apparaat werkt. Een waterontharder gebruikt een harspilaar gevuld met kleine ionenwissel-korrels. Hard leidingwater stroomt door die harspilaar. De harskorrels vangen calcium- en magnesiumionen op en geven er natriumionen voor terug. Zo verlaat zacht water het systeem.

Na verloop van tijd raken de harskorrels verzadigd: ze hebben geen ruimte meer voor nieuwe calcium- en magnesiumionen. Dan moet de hars worden geregenereerd. Dat gebeurt automatisch door pekelwater, een sterk zoutoplossing, door de hars te spoelen. Het zout verdrijft de calcium- en magnesiumionen en laadt de harskorrels opnieuw op. Het afvalwater, met daarin het kalk, wordt afgevoerd naar het riool. Daarna is de hars opnieuw klaar voor gebruik.

Dit regeneratieproces is de kern van het onderhoud. Zorg je dat er altijd voldoende zout aanwezig is en dat het systeem vrij van vervuiling is, dan doet het apparaat de rest automatisch.

Zout bijvullen: de meest essentiële taak

Het bijvullen van regeneratiezout is veruit de belangrijkste en meest voorkomende onderhoudstaak. Zonder zout geen regeneratie, en zonder regeneratie geen zacht water. Hoe vaak je moet bijvullen, hangt af van drie factoren:

• De hardheid van je leidingwater: hoe harder, hoe meer zout er per regeneratiebeurt nodig is
• Je waterverbruik: een groot gezin verbruikt meer water en triggert dus vaker regeneraties
• De capaciteit van je zoutreservoir: grotere reservoirs hoef je minder vaak te vullen

Als vuistregel geldt: bij een gemiddeld gezin van vier personen in een gebied met een hardheid van 15 tot 20 °dH vul je ongeveer elke vier tot acht weken zout bij. In zachtwatergebieden kan dat minder frequent zijn. Woont je in een van de regio's met het hardste water van Nederland, dan verbruik je meer zout.

Hoeveel zout per keer?

Vul de zoutbak altijd bij tot minimaal de helft. Een half-volle tot driekwart volle bak is ideaal. Overvullen is niet nodig en kan verklevingen veroorzaken. Gebruik altijd speciaal regeneratiezout, ook wel onthardingszout of tabletzout voor waterontharders genoemd. Gewoon keukenzout is absoluut niet geschikt: het bevat anti-klontermiddelen die de harskorrels kunnen aantasten en het regeneratieproces verstoren. Lees meer over de juiste keuze op de pagina waterontharder zout.

Soorten regeneratiezout

Er zijn drie gangbare vormen van regeneratiezout:

• Tabletten: de meest gebruikte vorm, goed gedoseerd en weinig kans op saldovorming
• Korrels: lossen iets sneller op, maar kunnen bij lagere kwaliteit meer onzuiverheden bevatten
• Blokken: voor grote systemen met hoog verbruik; minder geschikt voor kleine huishoudelijke apparaten

De zoutbak schoonhouden

Na verloop van tijd kan er in de zoutbak een laag kleverig zoutslib ontstaan, of zelfs een harde koek die de toevoer naar de harspilaar blokkeert. Dit fenomeen heet zoutbrug of zoutkoek. Symptomen zijn een bak die vol zout lijkt maar toch al tijden niet is gedaald, of water dat plotseling harder aanvoelt dan normaal.

Controleer de zoutbak elke keer dat je bijvult op deze problemen. Zit er een brug in, dan kun je die voorzichtig losmaken met een houten of plastic stok. Gebruik nooit metalen gereedschap, want dat kan de bak beschadigen. Reinig de zoutbak een keer per jaar grondig: leeg hem volledig, spoel hem na met lauw water en verwijder alle slib voordat je nieuw zout toevoegt.

Harsreiniger gebruiken

De harskorrels in je waterontharder kunnen na verloop van tijd verontreinigd raken. Ijzer in het leidingwater is de meest voorkomende boosdoener: het hecht zich aan de harskorrels en vermindert hun capaciteit. Ook organische stoffen en bacteriën kunnen zich ophopen als het apparaat lang stil staat.

Harsreiniger, ook wel harshersteller of harsonderhoudsmiddel genoemd, verwijdert deze aanslag en herstelt de werking van de harskorrels. Gebruik het twee tot vier keer per jaar. Je voegt de reiniger direct toe aan de zoutbak, waarna de eerstvolgende automatische regeneratie het middel door de hars spoelt.

Let op: controleer of de harsreiniger die je gebruikt, geschikt is voor jouw type apparaat. Sommige merken adviseren hun eigen producten om garantieproblemen te voorkomen.

Het voorfilter vervangen

Veel waterontharders hebben een voorfilter dat grof vuil, roest en sediment uit het leidingwater haalt voordat het de harspilaar bereikt. Dit beschermt de harskorrels en verlengt de levensduur van het apparaat. Een verstopt voorfilter vermindert de waterdruk en de prestaties van de ontharder.

Vervang het voorfilter elke zes tot negen maanden. Merk je eerder een verminderde waterdruk of watertoevoer, vervang het dan direct. De filtercartridge kun je bij de meeste leveranciers nabestellen. Let op het formaat (in inches) en het filterfijnheid (in micron) dat door jouw apparaat wordt aanbevolen.

De jaarlijkse technische controle

Naast de doe-het-zelf taken is een jaarlijkse controle door een erkend monteur sterk aan te raden, en bij sommige fabrikanten zelfs verplicht om de garantie te behouden. Tijdens zo'n servicebeurt worden de volgende zaken gecontroleerd en zo nodig aangepast:

• De hardheidsinstelling van het apparaat (die kan veranderen als het waterbedrijf de samenstelling aanpast)
• De zoutinstellingen en het regeneratieprogramma
• De staat van de harskorrels en de eventuele noodzaak van harsherstel of harsvervanging
• Leidingverbindingen en afdichtingen op lekkage
• De werking van het by-passsysteem dat zorgt dat het huis watertoevoer houdt bij onderhoud
• Het ijzergehalte van het inkomende water (bij sterk ijzerhoudend water verslijt de hars sneller)

De kosten voor een servicebeurt liggen doorgaans tussen €80 en €150, afhankelijk van de aanbieder en de regio. Heb je een huurcontract, dan is onderhoud vaak inbegrepen in het maandelijkse bedrag.

Signalen dat je waterontharder aandacht nodig heeft

Wacht niet altijd op de vaste onderhoudskalender. Er zijn signalen die aangeven dat er iets mis is:

• Harder wordend water: je merkt weer witte kalkranden in de keuken of douche
• Zoutverbruik neemt toe of daalt sterk: kan wijzen op een defect in het regeneratieprogramma
• Zoutbak is altijd vol: mogelijk een zoutbrug of een defect aan de pekeltoevoer
• Waterdruk is lager dan normaal: denk aan een verstopt voorfilter of een samengekoekte harspilaar
• Apparaat maakt ongewone geluiden: zeker bij kloppen of sissen is inspectie door een monteur verstandig

Onderhoud tijdens vakantie of langere afwezigheid

Ga je twee weken of langer weg? Schakel de waterontharder dan over op de bypass-stand. Zo blijft er wel watertoevoer in huis (voor de tuin of noodgevallen), maar verbruikt de ontharder geen zout en regenereert hij niet onnodig. Zet de watertoevoer indien mogelijk helemaal af als je het huis onbewoond achterlaat, zodat lekkage direct wordt voorkomen.

Na thuiskomst controleer je de zoutstand en start je handmatig een regeneratiecyclus als het apparaat lang in rust heeft gestaan. Zo weet je zeker dat het systeem weer op volle capaciteit werkt voordat je het dagelijkse gebruik hervat.

Een onderhoudskalender op een rij

Wil je meer lezen over wat je kunt verwachten bij de aanschaf van een waterontharder, inclusief welke modellen weinig onderhoud vragen? Op die pagina vind je een overzicht van de meest betrouwbare systemen voor huishoudelijk gebruik.

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen