Hoe hard is mijn water? Postcode opzoeken en begrijpen

Je zoekt je postcode op deze site op, leest het getal in °dH of mmol/l af en weet binnen een minuut of je water zacht, gemiddeld of hard is. Dat bepaalt meteen hoeveel wasmiddel en vaatwasserzout je nodig hebt, hoe vaak je moet ontkalken en of een waterontharder loont. Hieronder lopen we de vijf stappen langs, leggen we uit waarom het cijfer per postcode binnen dezelfde gemeente kan verschillen, en zie je de waarden van twaalf grote steden op een rij.

In vijf stappen van postcode naar °dH

Je hoeft geen monster naar een laboratorium te sturen om te weten hoe hard je kraanwater is. De waterbedrijven meten en publiceren dit al, en er zijn een paar snelle manieren om bij het juiste getal te komen.

1. Zoek je postcode op deze site. Vul je postcode in op de homepage en je krijgt direct de gemiddelde hardheid in °dH en mmol/l voor jouw leveringsgebied, gebaseerd op de opgave van het waterbedrijf.
2. Kijk op de site van je waterbedrijf. Vitens, Waternet, Evides en de andere zeven drinkwaterbedrijven publiceren een waterkwaliteitspagina per woonplaats, vaak met een uitgebreider overzicht dan alleen de hardheid.
3. Check je jaaroverzicht of welkomstbrief. Sommige waterbedrijven vermelden de hardheid van jouw leveringsgebied op de jaarafrekening of in de brief die je bij verhuizing krijgt.
4. Meet zelf met een teststrip. Een teststrip uit de bouwmarkt of drogisterij geeft een indicatie in °dH. Dat is minder precies dan de opgave van het waterbedrijf, maar wel bruikbaar als extra controle. Zie de uitleg in zelf waterhardheid meten met een teststrip.
5. Lees de hardheidsinstelling van je vaatwasser af. Veel vaatwassers hebben een instelbaar zoutniveau dat is afgestemd op de plaatselijke hardheid. Als de installateur die correct heeft ingesteld op basis van de opgave van je waterbedrijf, geeft dat een derde bevestiging van het getal.

Gebruik bij voorkeur de opgave van het waterbedrijf als hoofdbron en de teststrip als controle. De twee liggen meestal dicht bij elkaar, maar een teststrip is gevoelig voor de houdbaarheid van het strookje en de manier waarop je hem afleest.

Waarom de waarde per postcode kan verschillen binnen één gemeente

Een veelgestelde vraag is waarom twee postcodes in dezelfde gemeente een ander getal kunnen tonen. Dat zit niet in een meetfout, maar in de manier waarop drinkwater wordt gewonnen en verdeeld.

Waterbedrijven werken met leveringsgebieden die zijn opgebouwd rond een of meer pompstations. Elk pompstation wint water uit zijn eigen bron, en die bronnen verschillen in bodemsamenstelling. Grondwater dat door kalkrijke lagen is gefilterd, komt harder aan de oppervlakte dan grondwater uit een zandige, kalkarme bodem. Een gemeente die op de grens van twee pompstations ligt, kan daardoor aan de ene kant van de straat water uit bron A krijgen en aan de andere kant water uit bron B, met een merkbaar ander getal.

Daarnaast mengen sommige waterbedrijven het water van meerdere bronnen voordat het je kraan bereikt, om de kwaliteit en hardheid over een groter gebied gelijkmatiger te maken. Bij een storing of onderhoud aan een pompstation kan het leveringsgebied tijdelijk worden gevoed vanuit een naburig station, wat de hardheid voor die periode kan laten schuiven. Dit verklaart ook waarom een postcodecheck nauwkeuriger is dan een gemiddelde voor de hele gemeente: in plaatsen als Twente kan het verschil tussen twee kernen binnen dezelfde gemeentegrens oplopen tot enkele hele graden. Zie waarom de hardheid per regio verschilt voor de achtergrond per bodemtype.

Wat de klassen zacht, gemiddeld en hard betekenen

De waterbedrijven en de brancheorganisatie Vewin hanteren voor de Duitse hardheidsgraad (°dH) een indeling die je op vrijwel elke waterkwaliteitspagina terugziet: 0 tot 4 °dH is zeer zacht, 4 tot 8 °dH is zacht, 8 tot 12 °dH is gemiddeld, 12 tot 18 °dH is vrij hard en 18 °dH en hoger geldt als hard. Nederlands kraanwater blijft vrijwel overal onder de 13 °dH, dus de klasse "zeer hard" komt in de praktijk niet voor.

Voor je eigen situatie is vooral het onderscheid tussen zacht (tot 8 °dH), gemiddeld (8 tot 12 °dH) en vrij hard (boven 12 °dH) relevant. Onder de 8 °dH merk je in de praktijk weinig kalkaanslag en kun je vaatwasserzout vaak op de laagste stand laten. Tussen de 8 en 12 °dH krijg je geleidelijk meer kalkaanslag op verwarmingselementen en kranen. Boven de 12 °dH, zoals in delen van Groningen, is een waterontharder vaker de moeite waard, zeker als je een boiler of een cv-ketel met een warmtewisselaar hebt. Op de waterhardheidspagina van Dunea staat dezelfde klassenindeling met een toelichting per range, en de wettelijke ondergrens van 1 mmol/l voor onthard water staat vastgelegd in het Drinkwaterbesluit op wetten.overheid.nl.

Waterhardheid per stad: een vergelijking

Onderstaande tabel toont de gemiddelde hardheid van twaalf grote Nederlandse steden, volgens de opgave van de waterbedrijven zoals verzameld op deze site. De verschillen tussen steden die dicht bij elkaar liggen, zoals Hengelo en Almelo, laten precies zien hoe sterk de bron bepaalt wat er uit je kraan komt.

Wil je meer plaatsen zien of de gemeenten met de hoogste en laagste hardheid van het land, kijk dan op het overzicht van alle plaatsen of op de pagina met het zachtste water van Nederland.

Wat je met het getal doet

Het cijfer op zich is geen doel, maar een hulpmiddel om drie of vier praktische keuzes te maken.

• Wasmiddel doseren. De meeste wasmiddelfabrikanten geven een doseertabel op basis van de hardheidsklasse. Bij zacht water gebruik je minder, bij vrij hard water iets meer, om vervilting en grauw wasgoed te voorkomen.
• Vaatwasserzout instellen. Bijna elke vaatwasser heeft een instelbare waterontharder met een knop of menu voor de plaatselijke hardheid in °dH of °fH. Een verkeerde instelling geeft kalkvlekken of, bij een te hoge instelling op zacht water, onnodig zoutverbruik.
• Ontkalkfrequentie plannen. Bij vrij hard water (boven 12 °dH) ontkalk je een waterkoker sneller vaak dan bij zacht water. Bij zacht water kun je die frequentie flink verlagen.
• Overwegen of een waterontharder loont. Boven de 12 °dH weegt een ontharder voor veel huishoudens op tegen de kosten van kalkaanslag, extra wasmiddel en onderhoud aan apparaten. Bekijk of een waterontharder voor jou nodig is voor een concrete afweging.
• Cv-ketel en boiler beschermen. Kalkaanslag op een warmtewisselaar verlaagt het rendement en kan op termijn schade geven. Bij een hardheid boven de 10 °dH is periodiek ontkalken van de cv-ketel de moeite waard.
• Verwachtingen bijstellen bij verhuizing. Verhuis je van een zachte naar een harde regio, dan merk je dat aan meer kalkaanslag, ook al is er niets mis met je nieuwe woning of apparatuur.

Drie situaties uit de praktijk

De cijfers worden pas concreet als je ze naast een echte situatie legt. Hieronder drie voorbeelden die laten zien hoe groot het verschil binnen Nederland is.

Twente: Hengelo naast Almelo. Hengelo zit met 5,2 °dH stevig in de klasse zacht, terwijl buurgemeente Almelo met 9,9 °dH bijna twee keer zo hard water heeft. Beide gemeenten worden beleverd door Vitens, maar uit andere winningen met een andere bodemsamenstelling. Een inwoner van Hengelo die verhuist naar Almelo zal merkbaar meer kalkaanslag krijgen, terwijl de vaatwasserinstelling en het wasmiddelgebruik daarop moeten worden aangepast. Zie de paginacijfers voor Hengelo en voor Almelo.

Groningen-Oost: de hardste regio van Nederland. Gemeenten als Oldambt, Midden-Groningen, Veendam, Eemsdelta en Pekela zitten rond de 12,5 °dH, ruim in de klasse vrij hard. Waterbedrijf Groningen levert hier gemiddeld 10,1 °dH, met uitschieters tot 12,5 °dH. Voor huishoudens in dit gebied is een waterontharder financieel eerder terugverdiend dan voor huishoudens in het westen van het land, simpelweg omdat de kalkschade en het zoutverbruik van apparaten hoger liggen.

Zuid-Holland: het duinwater van Dunea. Dunea levert in delen van Zuid-Holland duinwater met een gemiddelde hardheid van 7,9 °dH, in de klasse zacht tot gemiddeld. Duinwater doorloopt een ander zuiveringsproces dan grondwater uit diepere lagen, wat de hardheid over het hele leveringsgebied relatief stabiel houdt vergeleken met regio's die op meerdere, sterk verschillende pompstations draaien.

Veelgestelde vragen

Waarom geeft mijn postcode een ander getal dan de gemeentelijke gemiddelde?

Een gemeentegemiddelde is een optelsom van alle leveringsgebieden binnen die gemeente, terwijl je postcode het cijfer van jouw specifieke pompstation of mengzone teruggeeft. In gemeenten die door meerdere bronnen worden gevoed, zoals grotere Twentse en Groningse gemeenten, kan het verschil tussen het gemeentegemiddelde en jouw eigen postcode oplopen tot een volle hardheidsklasse. Gebruik daarom altijd de postcode-uitkomst voor beslissingen over je eigen huishouden, en het gemeentegemiddelde alleen als je een regio in zijn geheel wilt vergelijken.

Klopt de waarde op deze site met wat mijn waterbedrijf zelf publiceert?

De cijfers op deze site zijn gebaseerd op de opgave van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven en worden periodiek bijgewerkt. Waterbedrijven actualiseren hun eigen cijfers soms tussentijds, bijvoorbeeld na een wijziging in de bronmenging, dus een klein verschil van enkele tienden is mogelijk. Bij twijfel is de actuele opgave van je eigen waterbedrijf leidend, en die kun je opvragen via hun klantenservice of waterkwaliteitspagina.

Verandert de waterhardheid door het jaar heen?

Ja, in beperkte mate. Bij droge periodes wordt vaker een beroep gedaan op dieper grondwater of op een andere bronmix, wat de hardheid enkele tienden van een graad kan laten schommelen. Structurele veranderingen van meer dan een hele graad komen zelden voor, omdat waterbedrijven hun winning zo inrichten dat de kwaliteit voor de klant stabiel blijft. De gepubliceerde waarden zijn jaargemiddelden en dus geschikt om langjarige keuzes zoals de aanschaf van een ontharder op te baseren.

Is een teststrip net zo betrouwbaar als de opgave van het waterbedrijf?

Een teststrip geeft een indicatie binnen een bepaalde bandbreedte en is minder nauwkeurig dan de laboratoriummetingen die waterbedrijven uitvoeren. De uitslag hangt af van de houdbaarheid van het strookje, de dompeltijd en hoe je de kleurverandering afleest. Voor een globale indruk, bijvoorbeeld bij twijfel over een recent verhuisde postcode, is een teststrip prima bruikbaar; voor het instellen van apparatuur of het onderbouwen van een aankoopbeslissing is de officiële opgave van het waterbedrijf betrouwbaarder.

Waar vind ik welk waterbedrijf mijn postcode bedient?

Elk Nederlands adres valt onder precies een van de tien regionale drinkwaterbedrijven, en welk bedrijf dat is volgt automatisch uit je postcode. Op deze site zie je dat direct bij de postcode-uitkomst, en een volledig overzicht van alle bedrijven met hun verzorgingsgebied staat in het artikel over de tien waterleveranciers. Je jaarnota vermeldt de naam van je waterbedrijf ook altijd bovenaan.

Moet ik mijn vaatwasser en waterontharder in dezelfde eenheid instellen?

Nee, maar je moet wel weten welke eenheid je apparaat gebruikt, want fabrikanten wisselen tussen °dH, °fH en soms mmol/l of ppm calciumcarbonaat. Een verkeerde omrekening leidt tot een verkeerde zoutinstelling, met kalkvlekken of onnodig hoog zoutverbruik als gevolg. De volledige omrekentabel tussen de eenheden en uitleg over welke schaal welk apparaat gebruikt, staat in waterhardheid omrekenen: °dH, mmol/l, °fH en de klassen uitgelegd.