Hard water en je zwembad of jacuzzi

Waterhardheid en zwembadwater: een overzicht

Je denkt misschien dat zwembadwater draait om chloor en pH. Dat klopt, maar waterhardheid is minstens zo belangrijk. De hoeveelheid opgelost calcium in je zwembad of jacuzzi bepaalt mede of het water helder blijft, of de wanden aangetast worden en of je filters en pomp meegaan.

In Nederland loopt de waterhardheid sterk uiteen per regio. In steden als Amsterdam is het water relatief zacht (7,8 graden dH), terwijl het in Limburg en de Betuwe kan oplopen tot 12 tot 15 graden dH. Als je een opzetzwembad, inbouwzwembad of buitenwhirlpool vult met hard leidingwater, heeft dat directe gevolgen voor hoe je het water moet behandelen.

Bekijk op de kaart per gemeente hoe hard het water bij jou in de straat is. Dat is het vertrekpunt voor een goed waterbeheersplan voor je zwembad.

Wat is de ideale calciumhardheid voor een zwembad?

De calciumhardheid in zwembadwater wordt uitgedrukt in ppm, ofwel milligram calciumcarbonaat per liter. De internationale norm voor zwembadwater is:

• Minimaal: 100 ppm
• Ideaal bereik: 150 tot 300 ppm
• Beste streefwaarde: 150 tot 200 ppm

Ter referentie: als je water een hardheid hebt van 8 graden dH (het Nederlandse gemiddelde), zit je op ongeveer 142 ppm calciumcarbonaat. Dat valt net binnen het ideale bereik. Hard water van 15 graden dH zit op 267 ppm, wat al aan de bovenkant van het gewenste bereik ligt.

Wat gebeurt er als het calcium te laag is?

Water heeft altijd de neiging om een chemisch evenwicht te zoeken. Als het calciumgehalte in het zwembadwater te laag is, wordt het water agressief: het gaat calcium halen uit de omgeving. Dat zijn de wanden van je zwembad.

Bij een betonnen of tegelbekleed zwembad vreet agressief water letterlijk het calcium uit het beton. Dat leidt op lange termijn tot putvorming, ruwheid en scheuren in de zwembadwand. Bij een glasvezel- of polyesterbak is corrosie minder een probleem, maar het water kan dan zure invloed hebben op metalen onderdelen zoals ladders, handgrepen en pomponderdelen.

De gevolgen van hard water zijn dus niet het enige risico: te zacht water heeft zijn eigen problemen.

Wat gebeurt er als het calcium te hoog is?

Dit is het probleem dat de meeste eigenaren van een zwembad in een regio met hard water kennen. Als het calciumgehalte boven de 300 ppm uitstijgt, kan calcium niet meer opgelost blijven in het water. Het valt uit als vaste stof.

Dat zie je als:

• Witte of grijze aanslag op de wanden van het zwembad, met name rondom de waterlijn
• Witte vlekken op tegels en het randprofiel
• Troebel, melkachtig water dat niet meer helder wordt ook al klopt de chloorwaarde
• Kalkafzetting in de filterbak, op de pomp en op het verwarmingselement

Kalkafzetting op het verwarmingselement is bijzonder schadelijk. Een laagje kalk van slechts 2 millimeter verhoogt het energieverbruik van het element al met 20 procent. Het element raakt oververhit en gaat sneller kapot. Je verwarmt dan dus niet het water maar de kalksteen.

De Langelier-index: de maatstaf voor zwembadbalans

Professionals gebruiken de Langelier Saturation Index (LSI) om te bepalen of zwembadwater in balans is. Deze index combineert vier factoren:

1. pH van het water
2. Calciumhardheid
3. Totale alkaliteit
4. Watertemperatuur

Een LSI van nul is perfect. Een negatieve LSI (onder -0,3) betekent dat het water corrosief is en calcium uit wanden trekt. Een positieve LSI (boven +0,3) betekent dat calcium neerslaat als kalk.

Als je hard leidingwater gebruikt om je zwembad te vullen, start je al met een hogere basiscalciumwaarde. In combinatie met een hogere pH en hogere temperatuur stijgt de LSI snel. Dat is precies waarom zwembaden in harde-watergebieden sneller worstelen met kalkaanslag dan die in zachte-watergebieden.

Specifiek: de jacuzzi of spa

Een jacuzzi (of buitenwhirlpool, bubbelbad, spa) heeft dezelfde uitdagingen als een zwembad, maar versterkt. Er zijn drie redenen waarom hard water in een jacuzzi een groter probleem is:

1. Hogere watertemperatuur

Een jacuzzi draait doorgaans op 35 tot 40 graden Celsius. Hoe hoger de watertemperatuur, hoe sneller calcium neerslaat. Warme jacuzzi's bouwen kalkaanslag dan ook veel sneller op dan een zwembad met koeler water.

2. Kleiner watervolume

Een gemiddelde jacuzzi bevat 1.000 tot 1.500 liter. Een buitenzwembad 20.000 liter of meer. In een kleiner volume veranderen chemische concentraties sneller. Een kleine aanvulling met hard leidingwater heeft al een merkbaar effect op de totale calciumhardheid.

3. Beluchting en verdamping

De luchtbellen in een jacuzzi verhogen de verdamping van water. Water verdampt, maar calcium niet. Het gevolg is dat het calciumgehalte in de jacuzzi bij gelijk gebruik sneller stijgt dan in een zwembad. Regelmatig bijvullen met nieuw water versnelt dat proces nog verder als je leidingwater hard is.

De ideale calciumhardheid voor een jacuzzi ligt iets lager dan voor een zwembad: 100 tot 250 ppm. Dat lagere maximum houdt rekening met de hogere temperatuur en het snellere concentratieproces.

Hoe controleer je de calciumhardheid?

Je kunt calciumhardheid meten met:

• Teststrips: goedkoop en eenvoudig, maar minder nauwkeurig. Ze geven wel een goede indicatie of je in de goede zone zit.
• Druppeltest (titratie): nauwkeuriger, gebruik je met een testkit van een zwembadwinkel. Je telt het aantal druppels reagent dat nodig is om de kleur te veranderen.
• Elektronische tester: duurder maar snel en nauwkeurig. Meet doorgaans ook pH, chloor en alkaliteit tegelijk.

Meet de calciumhardheid minimaal eens per maand. Bij een jacuzzi controleer je het vaker, zeker in zomer als de temperatuur hoog is en verdamping sneller gaat.

Wat doe je bij te hoge calciumhardheid?

Bij een zwembad of jacuzzi met te veel calcium heb je een paar opties:

Gedeeltelijk water afvoeren en bijvullen: Dit is de meest directe aanpak. Je laat een deel van het water weg (10 tot 20 procent) en vult aan met vers water. Als ook het leidingwater hard is, schiet dat niet veel op. Overweeg dan regenwater of osmosewater als aanvulling.

Calciumverlagende producten: Er zijn zwembadchemicaliën speciaal bedoeld om opgelost calcium te binden en het te laten bezinken, waarna je het uit de filter kunt verwijderen. Dit is een tijdelijke oplossing en geen structurele aanpak.

Waterontharder op de vulleiding: Als je structureel hard water in je zwembad of jacuzzi vult, is het de moeite waard om de aanvoerleiding via een waterontharder te laten lopen. Zo start je altijd met een lagere basishardheid.

pH en alkaliteit: niet vergeten

Calciumhardheid staat nooit op zichzelf. De interactie met pH en alkaliteit bepaalt het eindresultaat.

• Ideale pH: 7,2 tot 7,6
• Ideale totale alkaliteit: 80 tot 120 ppm

Een hoge pH in combinatie met hoge calciumhardheid versnelt kalkafzetting. Als de pH te laag is in combinatie met weinig calcium, wordt het water corrosief. Stuur altijd alle drie de waarden tegelijk bij.

Een filterkan helpt hier niet; die is niet geschikt voor grote volumes zoals een zwembad. Voor een zwembad of jacuzzi heb je specialistische zwembadchemicaliën nodig of een ontharder op de vulleiding.

Kalkaanslag verwijderen

Heb je al witte aanslag op de tegels of wanden van je zwembad? Dan helpt citroenzuur op lichte vlekken uitstekend. Maak een dikke pasta van citroenzuurpoeder en water, smeer die aan op de aanslag en laat het 10 tot 20 minuten inwerken. Schuur daarna af met een zachte borstel en spoel goed na. Lees meer over ontkalken van apparaten voor tips die je ook rondom het zwembad kunt gebruiken.

Voor zware aanslag in leidingen en op pompen is professionele reiniging of een zuurbehandeling door een zwembadspecialist aan te raden.

Veelgestelde vragen

Hoe hard is het water in mijn regio voor mijn zwembad?

Dat hangt van je gemeente af. In Amsterdam is het water relatief zacht (circa 140 ppm), terwijl het in Zuid-Limburg of de Betuwe kan oplopen tot 210 tot 270 ppm. Gebruik de waterhardheidkaart per gemeente om de exacte waarde voor jouw adres te checken.

Kan ik regenwater gebruiken in mijn jacuzzi om de hardheid te verlagen?

In theorie wel, maar pas op: regenwater is zacht maar kan verontreinigingen bevatten zoals pollen, fijnstof of bacteriën. Gebruik het alleen als aanvulling na filtering en behandeling, niet als primaire vulling. Osmosewater is een betere optie als je het calciumgehalte wilt verlagen.

Hoe snel stijgt de calciumhardheid in een jacuzzi?

Dat hangt af van de beginwaarde van je leidingwater en hoe vaak je bijvult. In gebieden met hard water (boven de 12 graden dH) kan de calciumhardheid in een gemiddelde jacuzzi van 1.200 liter al na twee tot drie weken boven de 300 ppm uitkomen. Bij een hoge temperatuur en veel gebruik gaat dat nog sneller.

Veelgestelde vragen