Hard water en je wasmachine

Hoe kalk in je wasmachine terechtkomt

Elke wasbeurt stroomt er liters leidingwater door je machine. In gebieden met hard water betekent dat: liters water boordevol calcium- en magnesiumionen. Zolang het water koud blijft, zitten die mineralen rustig opgelost in het water en veroorzaken ze weinig problemen. Zodra het verwarmingselement het water begint op te warmen, verandert dat.

Boven de 40 graden Celsius start een chemische reactie waarbij opgelost calciumwaterstofcarbonaat (Ca(HCO3)2) uiteenvalt in onoplosbaar calciumcarbonaat (CaCO3), water en kooldioxide. Het calciumcarbonaat slaat neer als een harde, witte laag op het verwarmingselement. Dit is kalkaanslag, en het is koppig: eenmaal neergeslagen los je het alleen op met zuur (zoals citroenzuur of azijn) of met een speciaal ontkalkingsmiddel.

Hoe harder het water in jouw regio, hoe sneller die laag opbouwt. In een gemeente met 15 °dH groeit de kalklaag twee tot drie keer zo snel als in een gemeente met 6 °dH. Benieuwd hoe hard het water bij jou is? Bekijk de waterhardheidskaart per gemeente.

Wat doet kalkaanslag met het verwarmingselement?

Kalkaanslag is een slechte warmtegeleider. Dat klinkt technisch, maar de gevolgen zijn heel praktisch: als je verwarmingselement bedekt raakt met een kalklaag, moet het harder werken om het water op temperatuur te brengen. Het element wordt heter, koelt minder efficiënt af, en slijt sneller. Op den duur brandt het element door.

Cijfers van het Carbon Trust en British Water maken de impact inzichtelijk:

• 1 mm kalkaanslag op een verwarmingselement leidt tot 7 tot 10 procent meer energieverbruik.
• 1,6 mm kalk geeft al 12 procent verlies in verwarmingsrendement.
• 6 mm kalk kan de energiekosten voor verwarming met 40 procent verhogen.

Dat klinkt abstract, maar reken het door: als jouw wasmachine per jaar 200 kWh verbruikt voor verwarming en dat stijgt met 10 procent door kalk, betaal je bij een elektriciteitsprijs van 32 cent per kWh al snel 6 tot 8 euro extra per jaar. En dat puur door 1 mm kalk op het element.

Wil je weten wat kalkaanslag je totaal kost? Bekijk ons artikel over wat kalkaanslag je per jaar kost.

Welke onderdelen lopen het meeste risico?

Het verwarmingselement is de meest kwetsbare plek, maar niet de enige. Hard water tast meer onderdelen van je wasmachine aan:

• Verwarmingselement: Eerste slachtoffer van kalk. Vervanging kost doorgaans 100 tot 200 euro inclusief arbeid.
• Pomp en filters: Kalkkristallen en wasmiddelresten kunnen de pomp verstoppen en slijten.
• Trommel en rubber afdichting: Kalkafzetting op de trommelwanden kan krassen veroorzaken, waardoor stof gaat vastzitten en de afdichting minder goed sluit.
• Zeeplade: Hard water reageert met wasmiddel in de zeeplade en laat vaste restanten achter, waardoor zeep minder goed wordt opgelost.
• Afvoerslangen: Kalkkorsten in de slangen verkleinen de doorstroming en kunnen op termijn tot verstoppingen leiden.

De invloed van wastemperatuur op kalkvorming

Eén van de belangrijkste variabelen is de temperatuur waarop je wast. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller en heviger de kalkprecipitatie. Bij een wasbeurt van 60 of 90 graden slaat vrijwel al het opgeloste calcium neer. Bij 30 of 40 graden is de neerslag een stuk minder, maar verdwijnt het niet volledig.

Toch is koud of laag-temperatuur wassen niet altijd de oplossing. Bij lage temperaturen lost wasmiddel minder goed op en kan er vloeibaar wasmiddel als vettige film in de machine achterblijven. Die film mengt zich met mineraalresten en kalkaanslag tot een combinatie die moeilijk te verwijderen is. Hoe je wast is net zo belangrijk als hoe heet je wast.

Wasmiddel en waterhardheid: dosering maakt het verschil

Wasmiddel is gemaakt om te werken in water van een bepaalde hardheid. Op de verpakking staan doorgaans drie doseringen: voor zacht, normaal en hard water. Dat is niet willekeurig: in hard water neutraliseren calcium- en magnesiumionen een deel van de actieve wasmiddelcomponenten, waardoor je meer nodig hebt voor hetzelfde resultaat.

Poederwasmiddelen hebben over het algemeen een voordeel ten opzichte van vloeibare middelen: ze bevatten ingebouwde waterontharders, zoals natrium zeoliet of polycarboxylaat. Die binden calcium en magnesium voordat ze de actieve enzymen en tensiden kunnen neutraliseren. Vloeibare middelen bevatten die stoffen doorgaans niet of nauwelijks, waardoor je in hard-watergebieden meer middel nodig hebt en meer kalk in de machine achterblijft.

Lees meer over de juiste methoden om je wasmachine te ontkalken voor een langere levensduur.

Hoe bescherm je je wasmachine tegen kalk?

Er zijn meerdere manieren om de schade van hard water aan je wasmachine te beperken:

1. Ontkalken op schema: In hard-watergebieden (boven 12 °dH) is het verstandig je wasmachine minimaal drie keer per jaar te ontkalken. Gebruik hiervoor een citroenzuur-gebaseerd ontkalkingsmiddel of een speciaal wasmachineontkalker. Draai een lege wascyclus op 60 graden Celsius.
2. Wasmiddel correct doseren: Pas de dosering aan de waterhardheid aan volgens de aanwijzingen op de verpakking. Te weinig wasmiddel in hard water reinigt niet goed; te veel veroorzaakt onnodige residu's.
3. Poeder boven vloeistof: Kies bij voorkeur voor poederwasmiddel in hard-watergebieden vanwege de ingebouwde waterontharders.
4. Onthardingsproducten toevoegen: Producten als Calgon (op basis van natriumcitraat en polycarboxylaat) binden het calcium in het water voordat het neerslaat. Voeg dit toe aan elke wasbeurt als preventieve maatregel.
5. Regelmatig spoelen: Draai maandelijks een lege wascyclus op 60 of 90 graden zonder wasmiddel. Hoge temperatuur lost bestaande kalklagen deels op en spoelt ze weg.
6. Waterontharder overwegen: Als je woning wordt aangesloten op een centrale waterontharder, is je wasmachine direct beschermd. Bekijk welke waterontharders beschikbaar zijn voor thuisgebruik.

Hoeveel korter gaat je wasmachine mee door hard water?

De gemiddelde levensduur van een wasmachine is 10 tot 15 jaar. In hard-watergebieden zonder enige vorm van ontkalking of waterbehandeling kan dit terugvallen naar 7 tot 10 jaar, mede door de extra belasting op het verwarmingselement. Een element dat vroegtijdig doorbrandt, is soms economisch niet meer te repareren als de machine al acht tot tien jaar oud is.

De meest voorkomende reden waarvoor wasmachines eerder worden afgevoerd dan nodig is, is een defect verwarmingselement. En de meest voorkomende oorzaak van vroeg elementfalen? Kalk. Een investering in regelmatig onderhoud (ontkalkingstablet van 3 tot 8 euro per behandeling, drie keer per jaar) is goedkoper dan een nieuw element of een nieuwe machine.

Bekijk ook de volledige lijst met gevolgen van hard water voor je huishoudelijke apparaten.

Vergelijking: onderhoudsbehoefte per waterhardheidsniveau

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen