Hard water en je vaatwasser: bescherm je apparaat tegen kalk

Waarom hard water en vaatwassers een slechte combinatie zijn

Je haalt je glazen uit de vaatwasser en ze zijn wazig, wit beslagen of zelfs dof. Je servies voelt ruw aan. Binnenin het apparaat zie je een witte, korstige aanslag opbouwen. Dit zijn allemaal klassieke tekenen van hard water. In Nederland heeft gemiddeld zo'n hard water al merkbaar effect op huishoudelijke apparaten, en de vaatwasser is daar bijzonder gevoelig voor.

Hard water bevat hoge concentraties opgeloste mineralen, vooral calcium en magnesium. Wanneer dit water wordt verhit in je vaatwasser, slaan die mineralen neer als kalksteen. Dat proces gaat elke wasbeurt door, wasbeurt na wasbeurt. Het resultaat: een laagje kalk op je vaatwerk, op de sproeikoppen, op het verwarmingselement en op de binnenwanden van het apparaat. Je kunt dit probleem aanpakken door je vaatwasser goed in te stellen en het juiste zout te gebruiken. Hoe dat werkt, lees je hieronder.

Hoe de ingebouwde waterontharder in je vaatwasser werkt

Wat veel mensen niet weten, is dat elke vaatwasser al een ingebouwde waterontharder heeft. Dit systeem bestaat uit een harspatroon dat calcium- en magnesiumionen opvangt voordat het water door de machine stroomt. De harsen werken als een filter: ze houden de harde mineralen tegen, zodat het water dat je vaatwerk raakt al een stuk zachter is.

Na verloop van tijd raken die harsen verzadigd met calcium en magnesium. Ze moeten dan worden geregenereerd, dat wil zeggen: schoongespoeld zodat ze opnieuw kunnen werken. Daarvoor gebruik je vaatwaszout. Dit is zuiver natriumchloride dat speciaal is gemalen voor dit doel. Tijdens de regeneratie spoelt een zoutoplossing de harsen door, waarbij de calciumionen worden vervangen door natriumionen. De harsen zijn daarna weer klaar voor gebruik.

Het is belangrijk te weten dat gewoon tafelzout of zeezout hiervoor niet geschikt is. Die bevatten andere mineralen en additieven die het harspatroon kunnen beschadigen. Gebruik altijd speciaal vaatwaszout.

Zacht water versus hard water: wat heeft jouw vaatwasser nodig?

De hoeveelheid zout die je nodig hebt, hangt volledig af van de hardheid van het water in jouw gemeente. In Nederland loopt die hardheid sterk uiteen. In de Randstad is het water relatief zacht, terwijl in Limburg, Overijssel en Noord-Brabant het water aanzienlijk harder kan zijn. Het nationale gemiddelde ligt rond de 8,5 dH (Duitse hardheidsgraden).

Hier is een globale richtlijn:

• Zacht water (minder dan 4 dH): je vaatwasser hoeft nauwelijks te ontkalken. All-in-one tabletten met geïntegreerd zout en glansspoelmiddel zijn in de meeste gevallen voldoende. Controleer wel of de ontharder in het apparaat op de laagste stand staat.
• Matig hard water (4 tot 8 dH): all-in-one tabletten kunnen nog werken, maar apart vaatwaszout geeft betere resultaten. Stel de ontharder in op de juiste waarde.
• Hard water (meer dan 8 dH): vaatwaszout is onmisbaar. All-in-one tabletten bevatten vaak onvoldoende zout om de ontharder goed te regenereren bij hogere hardheidswaarden. Gebruik altijd apart zout naast je tabletten.
• Zeer hard water (meer dan 15 dH): controleer het zoutpeil maandelijks en vul bij zodra het lampje brandt. Overweeg ook een waterontharder voor het hele huis om je apparaten te beschermen.

Wil je weten hoe hard het water in jouw gemeente is? Bekijk dan de waterhardheidskaart per gemeente om de exacte waarde op te zoeken.

De hardheid instellen in je vaatwasser

De meeste moderne vaatwassers hebben een instelbare ontharder. Je stelt in op welke hardheidswaarde het water in jouw woning staat, zodat het apparaat precies weet hoe vaak en hoe intensief het de harsen moet regenereren. Dit is een stap die veel mensen overslaan bij het aansluiten van een nieuwe vaatwasser, met alle gevolgen van dien.

Siemens-vaatwassers zijn standaard ingesteld op een waarde van 13 tot 16 dH. Als jij in een regio woont met zachter water, gooit je vaatwasser onnodig veel zout door het systeem. Woont je in een hardwaterregio, dan is de instelling misschien zelfs te laag en doet de ontharder zijn werk onvoldoende.

Stap voor stap de hardheid instellen

• Zoek de waterhardheidswaarde op voor jouw gemeente (in dH of mmol/l).
• Raadpleeg de handleiding van je vaatwasser voor de instructies om de ontharder in te stellen. Dit verschilt per merk en model.
• Stel de waarde in via het bedieningspaneel of via een instelschroef in het zoutcompartiment, afhankelijk van het type apparaat.
• Controleer na een paar weken of de kalkaanslag op je glazen verdwijnt. Als dat niet het geval is, controleer dan of de instelling klopt.

Heb je geen handleiding meer? De meeste fabrikanten bieden de handleiding gratis aan op hun website. Zoek op modelnummer en download de PDF.

Wat hard water concreet doet met je vaatwasser

Kalk bouwt zich op in stille hoeken van je vaatwasser. Dat is niet alleen lelijk, het kost je ook geld en verkort de levensduur van het apparaat. Hieronder vind je de belangrijkste gevolgen op een rij.

Glascorrosie is een specifiek probleem dat optreedt wanneer zachte of gedemineraliseerde glazen worden gewassen met erg heet water in combinatie met een hoog pH-niveau. Dit is onomkeerbaar: als je glas eenmaal aangetast is door corrosie, kun je het niet meer helder krijgen. Dit speelt vaker bij goedkope glazen. Gebruik een lager temperatuurprogramma voor delicate glazen en zorg altijd voor voldoende glansspoelmiddel.

Vaatwaszout: hoeveel en hoe vaak?

Vaatwaszout kost circa 0,50 tot 1,50 euro per kilogram, afhankelijk van het merk en de verpakkingsgrootte. Dat is een relatief kleine investering vergeleken met de kosten van een vroegtijdig defecte vaatwasser of permanent vlekkerig servies.

De meeste vaatwassers hebben een indicatielampje dat aangaat wanneer het zout op is. Bij hard water (meer dan 10 dH) is het slim om het zoutpeil maandelijks te controleren, ook als het lampje nog niet brandt. Bij zacht water hoef je minder frequent bij te vullen.

Praktische tips voor het gebruik van vaatwaszout

• Gebruik altijd speciaal vaatwaszout, geen tafelzout of zeezout.
• Vul het zoutcompartiment bij terwijl de vaatwasser leeg is, liefst vlak voor een wasbeurt zodat het overgelopen zout direct wordt weggespoeld.
• All-in-one tabletten bevatten ook een beetje zout, maar dat is bij hard water (meer dan 8 dH) onvoldoende voor een goede regeneratie van de harsen. Voeg dan altijd ook apart zout toe.
• Als je twijfelt of je een waterontharder nodig hebt, is de vaatwasser een goed meetpunt: blijven de glazen vlekkerig ondanks correct gebruik van zout en glansspoelmiddel, dan is de waterhardheid waarschijnlijk erg hoog.

Ontkalken: wanneer en hoe?

Zelfs als je de ontharder goed hebt ingesteld en regelmatig zout toevoegt, kan er in de loop der tijd toch enige kalkopbouw ontstaan, vooral als je de instelling een tijdje niet hebt gecontroleerd. Ontkalken is dan de oplossing.

Huishoudazijn wordt vaak aangeraden als goedkope ontkalker. Een kopje witte azijn in het lege apparaat, gevolgd door een leeg draaiprogramma op hoge temperatuur, lost bestaande kalkaanslag op. Dit is prima voor incidenteel gebruik, maar doe het niet te vaak. Azijn is zuur en kan op den duur de rubberafdichtingen in je vaatwasser aantasten. Gebruik het maximaal een paar keer per jaar als noodoplossing.

Speciale vaatwasserontkalkers zijn een veiliger alternatief voor regelmatig gebruik. Die zijn speciaal samengesteld om kalk op te lossen zonder de onderdelen van het apparaat te beschadigen. Volg de instructies op de verpakking.

Een waterontharder voor het hele huis: de structurele oplossing

Als je in een regio woont met erg hard water, is een waterontharder voor het hele huis de meest structurele oplossing. Dit apparaat wordt op de hoofdwaterleiding aangesloten en zorgt ervoor dat al het water in huis zachter is voordat het de vaatwasser, de wasmachine, de douche of de kraan bereikt.

Met een huishoudelijke waterontharder hoef je nauwelijks tot geen zout meer toe te voegen aan je vaatwasser, omdat het inkomende water al onthard is. Let wel op: zelfs met een huishoudontharder is het aan te raden om glansspoelmiddel te blijven gebruiken in de vaatwasser. Dat helpt het water beter af te laten vloeien van servies en glazen, waardoor je minder droogvlekken krijgt.

Vraag je je af of een waterontharder de juiste keuze voor jou is? Lees dan onze vergelijking van een filterkan versus een waterontharder om te zien welke optie het beste past bij jouw situatie.

Snel overzicht: aandachtspunten per watertype

Hieronder vind je per watertype de belangrijkste aandachtspunten voor het gebruik van je vaatwasser.

• Zacht water (minder dan 4 dH): stel de ontharder in op de laagste stand, all-in-one tabletten volstaan, controleer zout slechts af en toe.
• Middel water (4 tot 8 dH): gebruik apart zout naast tabletten voor de beste resultaten, controleer het zoutpeil elke 6 tot 8 weken.
• Hard water (8 tot 15 dH): vaatwaszout is onmisbaar, stel de ontharder in op de juiste waarde, controleer maandelijks het zoutpeil en gebruik glansspoelmiddel.
• Zeer hard water (meer dan 15 dH): overweeg een huishoudontharder, controleer het zout elke paar weken, ontkalken incidenteel met ontkalker, let op vroege signalen van slijtage aan sproeikoppen en verwarmingselement.

Veelgemaakte fouten bij het gebruik van een vaatwasser in hardwatergebieden

Zelfs mensen die al jaren een vaatwasser hebben, maken soms fouten die leiden tot onnodige kalkschade. Dit zijn de meest voorkomende:

• De ontharder nooit instellen: de fabriekinstelling klopt zelden voor jouw specifieke waterhardheid.
• Alleen all-in-one tabletten gebruiken bij hard water: de hoeveelheid zout in die tabletten is onvoldoende voor een goede regeneratie bij een hardheid van meer dan 8 dH.
• Zout bijvullen maar het lampje negeren: wacht niet tot het indicatielampje brandt als je in een hardwaterregio woont. Controleer proactief maandelijks.
• Azijn te frequent gebruiken als ontkalker: dit is een noodoplossing, geen onderhoudsroutine.
• Glazen op te hoge temperatuur wassen: dit vergroot het risico op glascorrosie, zeker bij hard water en hoog pH.

FAQ

Moet ik zout gebruiken als ik all-in-one tabletten gebruik?

Bij zacht water (minder dan 4 dH) zijn all-in-one tabletten vaak voldoende. Maar bij hard water van meer dan 8 dH bevatten die tabletten te weinig zout om de ingebouwde waterontharder van je vaatwasser goed te regenereren. In dat geval moet je altijd apart vaatwaszout toevoegen, naast de tabletten. Controleer ook of je de ontharder in het apparaat hebt ingeschakeld. Veel vaatwassers schakelen de ontharder automatisch uit als je aangeeft dat je all-in-one tabletten gebruikt, maar dat is niet verstandig bij hard water.

Hoe weet ik hoe hard het water in mijn gemeente is?

Je kunt de waterhardheid opvragen bij jouw waterbedrijf of opzoeken via de waterhardheidskaart op deze site. De waarde wordt uitgedrukt in dH (Duitse hardheidsgraden) of in mmol/l. Eén mmol/l staat gelijk aan circa 5,6 dH. Met die waarde stel je de ontharder in je vaatwasser in op de juiste stand, zodat het apparaat precies genoeg regenereert en je geen zout verspilt.

Kan ik azijn gebruiken om mijn vaatwasser te ontkalken?

Ja, witte azijn werkt als ontkalker en is geschikt voor incidenteel gebruik, maximaal een paar keer per jaar. Giet een kopje witte azijn in het bodembakje van de lege vaatwasser en draai een heet programma. Gebruik azijn echter niet als vaste routine, want het zuur kan op termijn de rubberafdichtingen en andere onderdelen aantasten. Voor regelmatig onderhoud kun je beter kiezen voor een speciale vaatwasserontkalker die speciaal is samengesteld om veilig te zijn voor alle materialen in je apparaat.

Veelgestelde vragen