Hard water en babyvoeding

Water en babyvoeding: een gevoelig onderwerp

Als ouder wil je het beste voor je kind, ook als het gaat om de bereiding van flesvoeding. Water is de basis van flesvoeding, en de samenstelling van dat water doet er dus toe. In Nederland is leidingwater over het algemeen van uitstekende kwaliteit en veilig voor iedereen, ook voor baby's. Maar er zijn een paar nuances die het waard zijn om te kennen, zeker als je woont in een gebied met bijzonder hard water of als je een waterontharder gebruikt.

De hardheid van leidingwater verschilt per gemeente. Waar je in Amsterdam of Haarlem relatief zacht water hebt, kan het water in Limburg of de Veluwe aanzienlijk harder zijn. Op de pagina waterhardheid per gemeente vind je de exacte waarden voor jouw woonplaats.

Wat zit er in hard water?

Hard water bevat hogere concentraties opgeloste mineralen, met name calcium (Ca²⁺) en magnesium (Mg²⁺). Die mineralen zijn niet schadelijk voor volwassenen of kinderen, en ook voor baby's vormen ze in normale concentraties geen risico. Calcium is zelfs essentieel voor de botopbouw van een baby.

De hardheid van water wordt uitgedrukt in milligram calcium per liter (mg/l) of in graden Duits (°dH). Water met meer dan 150 mg calcium per liter of meer dan 21 °dH wordt als hard beschouwd. In de praktijk varieert het Nederlandse leidingwater van minder dan 50 mg/l calcium in zachte gebieden tot meer dan 200 mg/l in de hardste regio's.

Is hard water schadelijk voor baby's?

In principe niet. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt geen maximumgrens aan hardheid voor drinkwater op basis van gezondheidsoverwegingen. Calcium en magnesium zijn veilige, zelfs gunstige mineralen. Babyvoedingsfabrikanten houden bij de berekening van de voedingswaarden van poedermelk bovendien rekening met het water waarmee het wordt aangemengd. Poedermelk is bedoeld om te worden aangemengd met gewoon leidingwater, inclusief matig hard water.

Toch zijn er situaties waarbij je als ouder alert moet zijn:

Te hoge natriumgehalten

Dit is het punt waar hard water en waterontharders in één adem worden genoemd. Een ionenwisselaar, de meest gebruikte technologie in huishoudelijke waterontharders, vervangt calcium- en magnesiumionen door natriumionen. Het water wordt zachter, maar het natriumgehalte stijgt.

Voor volwassenen is dat nauwelijks relevant. Voor baby's is het een ander verhaal. De nieren van zuigelingen zijn nog niet volledig ontwikkeld en kunnen hoge zoutconcentraties minder goed verwerken. De Europese richtlijn voor babywater stelt een maximumgrens van 200 mg/l natrium. Nederlands leidingwater zit normaal gesproken ver onder die grens, maar onthard water kan afhankelijk van de instelling van het systeem hoger uitkomen.

Het advies van de meeste producenten en gezondheidsinstanties is daarom: gebruik geen onthard water voor de bereiding van babyvoeding. Sluit de waterontharder bij voorkeur aan na de keukenkraan voor koud drinkwater (de zogenaamde bypass of aftappunt voor ononthard water), of gebruik een aparte ongeontharde aftapkraan in de keuken.

Nitraat in leidingwater

Nitraat is een stikstofverbinding die in landbouwgebieden via uitspoeling van meststoffen in het grondwater kan terechtkomen. Hoge nitraatgehalten zijn schadelijk voor zuigelingen: ze kunnen methemoglobinemie veroorzaken, een aandoening waarbij rode bloedcellen minder zuurstof kunnen vervoeren. Dit wordt ook wel blauwe baby-syndroom genoemd.

In Nederland is het maximumgehalte voor nitraat in leidingwater wettelijk vastgesteld op 50 mg/l. Het drinkwater voldoet hier vrijwel altijd ruim aan. In gebieden met intensieve landbouw, met name op de zandgronden van Brabant, Gelderland en Limburg, zijn nitraatgehalten in het grondwater historisch hoger geweest. Waterbedrijven mengen of behandelen het water om ruim onder de norm te blijven.

Voor baby's jonger dan zes maanden hanteert de Europese Unie een extra strenge richtlijn van maximaal 10 mg/l nitraat in babywater. Het Nederlandse leidingwater voldoet in verreweg de meeste gevallen ook aan die strengere norm, maar in twijfelgevallen kun je het waterrapport van je waterbedrijf raadplegen.

Fluoride

Nederland fluoreert zijn leidingwater niet, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk of de VS. Het fluoridegehalte in Nederlands leidingwater is daardoor laag, doorgaans onder 0,1 mg/l. Dat is goed nieuws voor baby's: te hoge fluoride-inname in de eerste levensmaanden kan leiden tot vlekken op het tandglazuur (fluorose) wanneer de tanden later doorbreken. Bij Nederlands leidingwater speelt dit risico nauwelijks.

Wanneer koken en wanneer niet?

De aanbeveling rondom het koken van water voor flesvoeding is in de loop der jaren veranderd. Tot voor kort was het standaardadvies om water altijd te koken vóór gebruik bij zuigelingen. De reden was hygiëne: eventuele bacteriën worden gedood bij koken.

De huidige richtlijn van de meeste gezondheidsinstanties en babyvoedingsfabrikanten is om water te koken tot 70 graden Celsius en het dan pas aan te mengen met het poeder. Dit doodt ook Cronobacter sakazakii, een bacterie die soms in droge poedermelk voorkomt en gevaarlijk kan zijn voor zuigelingen. Laat het aangemengde mengsel daarna afkoelen tot de drinktemperatuur van ongeveer 37 graden Celsius.

Let op: koken maakt water harder, niet zachter. Bij het verdampen van water via koken blijven de mineralen achter, waardoor de concentratie licht stijgt. Dat is bij normaal gebruik geen probleem, maar het is een reden om water niet onnodig lang te laten koken of opgewarmd te bewaren.

Bronwater versus leidingwater voor flesvoeding

Sommige ouders kiezen voor bronwater om flesvoeding te bereiden. In principe is dat prima, maar het is niet per se veiliger dan leidingwater. Let op het volgende als je bronwater gebruikt:

• Kijk op het etiket of het water specifiek is aangemerkt als geschikt voor zuigelingen of babywater. Dat betekent dat het voldoet aan de strenge EU-normen voor nitraat (maximaal 10 mg/l) en natrium (maximaal 200 mg/l).
• Let op het natriumgehalte: sommige bronwateren zijn rijker aan natrium dan leidingwater.
• Let op het fluoridegehalte: ook al worden de meeste Europese bronwateren niet gefluoreerd, sommige hebben van nature hoge gehalten.
• Kook ook bronwater vóór gebruik bij pasgeborenen, om bacteriologische veiligheid te garanderen.

Mag ik water van een waterontharder gebruiken voor babyvoeding?

Dit is de meest gestelde vraag door ouders met een waterontharder thuis. Het antwoord is: bij voorkeur niet. Gebruik voor babyvoeding altijd ononthard leidingwater. De meeste installateurs van waterontharders plaatsen daarom standaard een aparte koudwaterkraan in de keuken die de ontharder omzeilt. Als dat bij jou niet het geval is, vraag dan aan je installateur om een bypass-aftapkraan te installeren.

Woon je in een regio met heel hard water en maak je je zorgen om de kalk? Dan kun je overwegen om voor babyvoeding specifiek in de fles gecertificeerd babywater te gebruiken, zeker in de eerste zes maanden. De extra kosten zijn beperkt en de geruststelling is groot.

Meer weten over de gevolgen van hard water voor het huishouden in het algemeen? Lees dan de pagina over de gevolgen van hard water voor een compleet overzicht.

Praktische richtlijnen voor ouders op een rij

• Gebruik altijd ononthard leidingwater voor flesvoeding, niet water dat via de ionenwisselaar is geweest.
• Kook het water tot minimaal 70 graden Celsius en laat het daarna afkoelen. Gebruik het binnen twee uur.
• Bewaar aangemengde flesvoeding maximaal twee uur bij kamertemperatuur, of 24 uur in de koelkast.
• Gebruik nooit water dat al eerder is gekookt en afgekoeld, en opnieuw wordt opgewarmd. Kook altijd vers water.
• Check bij twijfel het kwaliteitsrapport van jouw waterbedrijf, dat jaarlijks beschikbaar is via hun website.
• Woon je in een gebied met hard water en ben je bezorgd over de kalkopname van je baby? Bespreek dit met je verloskundige of kinderarts. In de meeste gevallen is er geen reden tot zorg.

Hard water en de nieren van je baby

Calcium uit hard water is in normale concentraties niet schadelijk voor de nieren van een zuigeling. De nieren van pasgeborenen rijpen snel in de eerste maanden en zijn al vrij snel in staat om ook iets hogere mineraalconcentraties te verwerken. De voornaamste aandachtspunten blijven natrium uit onthard water en nitraat in gebieden met intensieve landbouw, beide situaties die in Nederland goed worden bewaakt.

Wil je weten of het water in jouw gemeente bijzonder hard of zacht is? Check de regio's met het zachtste water in Nederland of gebruik de zoekfunctie op waterhardheidkaart.nl om direct de waarden voor jouw postcode op te zoeken.

Wat zeggen experts en instanties?

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de GGD en de meeste kinderartsen stellen dat Nederlands leidingwater veilig is voor de bereiding van flesvoeding, zolang het niet onthard is via een ionenwisselaar. Bij twijfel over de lokale waterkwaliteit is het raadplegen van het jaarlijkse waterrapport van het waterbedrijf de beste stap. Voor extra geruststelling is gecertificeerd babywater een optie, maar geen verplichting voor de meeste gezinnen in Nederland.

Is je vraag of je een waterontharder nodig hebt voor jouw situatie? Op die pagina vind je een overzicht van wanneer een ontharder zinvol is en voor welke toepassingen je het ongeontharde water beter apart houdt.

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen