Filterkan: wat haalt het er wel en niet uit?

Wat is een filterkan en hoe werkt hij?

Een filterkan, zoals die van Brita, PearlCo of AmazonBasics, filtert leidingwater via een filterpatroon van twee lagen. De bovenste laag bestaat uit actieve kool, de onderste uit ionenwisselaarhars. Water stroomt langzaam door beide lagen voordat het in het reservoir terechtkomt.

Actieve kool (ook wel actief koolstof of actief carbon) werkt via adsorptie: moleculen hechten zich aan het enorm grote inwendige oppervlak van de koolkorrels. Daarmee verdwijnen veel smaak- en geurstoffen uit het water. Het ionenwisselaarhars doet iets anders: het ruilt calcium- en magnesiumionen uit tegen natriumionen, waardoor het water zachter wordt.

Dat klinkt indrukwekkend, en voor sommige toepassingen is het dat ook. Maar er zijn ook behoorlijke grenzen aan wat zo'n filterpatroon kan. Het is slim om die te kennen voordat je besluit of een filterkan bij jouw situatie past, of dat je misschien liever een waterontharder koopt.

Wat filtert een filterkan wél uit?

Chloor en smaak- en geurstoffen

Dit is het sterkste punt van een filterkan. Nederlandse drinkwaterbedrijven desinfecteren water met chloor. Hoewel het gehalte veilig is, proeven veel mensen de lichte chloorlucht of -smaak. De actieve kool in het filter absorbeert vrij chloor uitstekend. Na het filteren smaakt en ruikt het water aanmerkelijk frischer, en dat verklaart voor een groot deel de populariteit van filterkansen.

Ook andere organische verbindingen die voor een schrale of muffe smaak kunnen zorgen, worden grotendeels tegengehouden door de koollaag.

Lood en koper uit oude leidingen

In oudere woningen, met name van vóór 1960, kunnen binnenhuisleidingen van lood aanwezig zijn. Lood lost langzaam op in stilstaand water en is schadelijk voor de gezondheid, zeker voor jonge kinderen. De ionenwisselaar in een filterkan pikt loodbionen effectief op. Hetzelfde geldt voor koper, dat vrijkomt uit koperleidingen.

Woon je in een woning met loden leidingen? Dan is een filterkan of een waterontharder met voorfilterstap zeker het overwegen waard. Laat ook de leidingen controleren en vervangen als dat mogelijk is.

Karbonaat-hardheid (gedeeltelijk)

De ionenwisselaar verlaagt de zogenaamde tijdelijke hardheid van water. Calcium- en magnesiumionen wisselen van plaats met natriumionen in het hars. Het resultaat is water dat minder kalk afzet in je waterkoker of koffiezetapparaat. Je hoeft die apparaten daarna minder vaak te ontkalken.

Maar let op: een filterkan verwijdert kalk niet volledig. Het filter vermindert de hardheid, maar is geen volwaardige waterontharder. Zie de vergelijking van filterkan versus waterontharder voor de exacte prestatieverschillen.

Sommige zware metalen

Naast lood en koper pikt het ionenwisselaarhars ook andere zware metalen op, zoals cadmium. Dat is relevant als je water uit een oud distributienetwerk krijgt. Voor de meeste nieuwbouwwoningen speelt dit minder.

Wat filtert een filterkan NIET uit?

Bacteriën en virussen

Dit is veruit het meest misverstane punt. Een standaard filterkan, ook de duurste Brita MAXTRA Pro, is geen desinfectiemiddel. Bacteriën zoals E. coli, legionella of salmonella worden niet tegengehouden of gedood. Sterker nog: het natte filterpatroon kan zelf een voedingsbodem worden voor bacteriegroei als je het te lang gebruikt of het filter niet regelmatig vervangt.

Er zijn speciale modellen op de markt met een UV-C-LEDlamp, zoals de Brita Cube met UV-technologie. Die vernietiging bacteriën wel effectief. Maar dat zijn uitzonderingen op de standaard filterkansen die bij de meeste mensen thuis staan.

In Nederland is leidingwater van hoge kwaliteit en doorgaans bacteriologisch veilig. Maar als je twijfelt, is een filterkan niet de oplossing.

Nitraat

Nitraat lost goed op in water en heeft een negatief geladen ion (NO₃⁻). Het ionenwisselaarhars in een standaard filterkan werkt met positief geladen ionen (kationen) en vangt nitraat dus niet op. In agrarische gebieden met nitraatrijke bodem kan nitraat in het grondwater zitten. Voor zuigelingen is een hoog nitraatgehalte gevaarlijk (blauwe-babyziekte).

Brita adviseert dan ook expliciet om filterkanwater niet te gebruiken voor het aanmaken van babyvoeding als het nitraatgehalte hoog is.

Natrium (sodium)

Ironisch genoeg verhoogt een filterkan het natriumgehalte licht. De ionenwisselaar geeft natriumionen vrij in ruil voor calcium en magnesium. Voor gezonde volwassenen maakt dat weinig uit, maar mensen die een natriumarm dieet volgen, moeten hier rekening mee houden.

PFAS (forever chemicals)

PFAS-stoffen (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn persistent in het milieu en in menselijk lichaam. Actieve kool heeft enige affiniteit voor PFAS, maar standaard filterpatronen zijn niet ontworpen voor en gecertificeerd op PFAS-verwijdering. Gespecialiseerde koolstofblokfilters of omgekeerde osmose (RO) zijn effectiever voor PFAS.

Fluoride

Fluoride wordt in sommige landen aan drinkwater toegevoegd. In Nederland gebeurt dat al tientallen jaren niet meer. Maar als je om welke reden dan ook fluoride wilt verwijderen, is een standaard filterkan daar niet geschikt voor.

Sulfaten en chloriden

Zwavelzuur- en chloride-ionen blijven gewoon in het gefilterde water. Dit zijn normaal gesproken geen probleem in Nederlands leidingwater, maar het is goed om te weten.

Hoe lang gaat een filterpatroon mee?

Brita adviseert het MAXTRA-patroon na 4 weken of 150 liter te vervangen, wat voor een gemiddeld huishouden op hetzelfde neerkomt. Bij harder water raakt de ionenwisselaar sneller verzadigd. Woon je in een regio met hard water (boven de 14 °dH), dan is 4 weken een maximum, geen richtlijn.

Een versleten filter doet niet alleen minder goed zijn werk, het kan ook minder aantrekkelijke stoffen vrijgeven. Actieve kool raakt op een gegeven moment verzadigd en geeft eerder geadsorbeerde stoffen terug aan het water. Dat is een extra reden om het patroon tijdig te vervangen.

De gevolgen van hard water op je apparaten laten zien waarom je ook na het filteren soms nog toch maatregelen nodig hebt.

Kosten van een filterkan op jaarbasis

Een filterkan aanschaffen is goedkoop: een instapmodel kost 15 tot 25 euro, een beter model met grotere capaciteit 30 tot 60 euro. De werkelijke kosten zitten in de filterpatronen. Een MAXTRA-patroon kost gemiddeld 4 tot 7 euro per stuk. Bij vervanging elke 4 weken gebruik je zo'n 13 patronen per jaar. De jaarkosten zitten daarmee al snel op 50 tot 90 euro per filterkan.

Dat is niet niets, zeker als je meerdere mensen in huis hebt en veel water filtert. Bij hard water verbruik je patronen sneller, waardoor de kosten verder oplopen. Kijk op de waterhardheidkaart per gemeente hoe hard het water bij jou thuis is; dat bepaalt mede hoe snel patronen op raken.

Ter vergelijking: een waterontharder kost meer in aanschaf (1.000 tot 2.000 euro inclusief installatie), maar de lopende kosten zijn beperkt tot regeneratiezout (20 tot 40 euro per jaar) en een jaarlijkse servicebeurt (70 tot 120 euro). Over een periode van 5 tot 10 jaar kan een waterontharder dus goedkoper uitvallen dan jaar na jaar filterpatronen kopen, zeker als je hard water hebt.

Filterkan en waterhardheid: wat zijn de grenzen?

Een filterkan werkt het best bij water met een hardheid van 7 tot 14 graden dH. Bij zachter water is het nut van de ionenwisselaar beperkt; het water is al relatief kalkarm. Bij water harder dan 14 graden dH raakt het filterpatroon zo snel verzadigd dat je het al na twee tot drie weken moet vervangen. Op dat moment is de kostenbalans duidelijk in het nadeel van de filterkan.

Woon je in een regio met echt hard water, zoals Limburg of de Achterhoek, dan is een filterkan meer een doekje voor het bloeden dan een structurele oplossing. De gevolgen van hard water in de rest van je huis, zoals kalk op de douchedeur en in de wasmachine, verhelpt een filterkan immers niet. Daarvoor heb je een waterontharder nodig die het water van alle kranen aanpakt.

Filterkan versus waterontharder: wanneer kies je wat?

Een filterkan is ideaal als je:

• Beter smakend drinkwater wilt
• Lood of koper uit oude leidingen wilt verwijderen
• Minder kalk in je waterkoker of koffiemachine wilt
• Weinig budget hebt voor een grote installatie

Een waterontharder is beter als je:

• Echt zacht water door heel je huis wilt
• Kalk in de wasmachine, douche, cv-ketel en vaatwasser wilt voorkomen
• Hard water hebt (boven de 14 °dH)
• Willen besparen op wasmiddel, zeep en onderhoudskosten

De twee sluiten elkaar trouwens niet uit. Sommige huishoudens gebruiken een waterontharder voor alle kranen én een filterkan op het aanrecht, juist voor de smaakverbetering van drinkwater.

Veelgestelde vragen

Verwijdert een filterkan kalk helemaal?

Nee. Een filterkan vermindert de hardheid door calcium- en magnesiumionen gedeeltelijk te vervangen, maar het verwijdert kalk niet volledig. Voor een volledige ontharding heb je een waterontharder nodig.

Hoe weet ik wanneer het filter versleten is?

Brita MAXTRA-patronen moeten na 4 weken of 150 liter worden vervangen. Sommige modellen hebben een elektronische indicator. Je merkt verbruik ook aan: water filtert langzamer door een versleten patroon, en de smaakverbetering neemt af.

Is filterkanwater veiliger dan leidingwater?

Voor de meeste mensen niet. Nederlands leidingwater is van hoge kwaliteit en voldoet aan strenge normen. Een filterkan verbetert smaak en geur en vermindert lood en koper uit oude leidingen, maar maakt water niet extra veilig qua bacteriën of virussen. Versleten filterpatronen kunnen zelfs bacteriën herbergen.

Veelgestelde vragen